Μία από τις πλέον συκοφαντημένες αρχές του κομμουνιστικού κινήματος είναι ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός. Δηλαδή ο τρόπος λειτουργίας του κόμματος και γενικότερα των οργανώσεων που καθοδηγεί.
Λέγοντας «δημοκρατικό συγκεντρωτισμό» εννοούμε -σε απλή απόδοση- ότι αποφασίζει η πλειοψηφία, η μειοψηφία υποτάσσεται και τα κατώτερα όργανα ακολουθούν τα ανώτερα.
Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός, ενάντια στον οποίο γράφτηκαν άπειρα κείμενα, συγκεντρώθηκαν χιλιάδες αναθέματα και προσβολές από αστούς και μικροαστούς, δεν είναι καμία σκοτεινή ανακάλυψη. Στην πραγματικότητα, στη φύση και την κοινωνία έχουμε πάμπολλες εφαρμογές του και κάθε υγιές σώμα βασίζεται στις αρχές του. Φανταστείτε ένα ζωντανό δέντρο. Ρουφάει με τις ρίζες το νερό και τα στοιχεία της γης, φτιάχνει άνθη και καρπούς, μαζεύει ήλιο και νερό και με τη φλούδα του προφυλάσσει τον όλο μηχανισμό.
Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός, δηλαδή η δημοκρατία στη λήψη των αποφάσεων και η ενότητα βούλησης και πράξης που διασφαλίζει ο συγκεντρωτισμός, δεν είναι ούτε από θεού δοσμένα, ούτε αγιοστέφανο, ούτε ανιστορικό. Στη δικτατορία πχ, στην παρανομία ή τον πόλεμο είναι δεδομένο ότι δυναμώνει το σκέλος του συγκεντρωτισμού, ενώ σε περιόδους σχετικής ειρήνης η πλευρά της δημοκρατίας.
«Η εσωκομματική δημοκρατία δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά το βασικό εκείνο μέσο που εξασφαλίζει τη δραστήρια συμμετοχή των μελών του κόμματος στη συζήτηση και λύση όλων των κομματικών προβλημάτων» (Ισαάκ Ιορδανίδης, Μορφωτικές Εκδόσεις, σελ. 138).
«Για να ανταποκρίνεται η εσωκομματική δημοκρατία στην αποστολή της, πρέπει να εμπλουτίζεται και να βελτιώνεται συνεχώς, χρησιμοποιώντας όλες τις μορφές που κάθε φορά θα είναι χρήσιμες και αναγκαίες» (ο.π. σελ. 139).
Οι αντίπαλοι του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, διαστρεβλώνοντας την έννοια της κομματικής πειθαρχίας, προσπαθούν να την αντιπαραθέσουν στην εσωκομματική δημοκρατία. Στο όνομα της ελευθερίας της κριτικής, αυτοί απαιτούν την κατάργηση της κομματικής πειθαρχίας και της ενιαίας συγκεντρωτικής καθοδήγησης του κόμματος και ζητούν να επιβάλουν την ελεύθερη λειτουργία των τάσεων και των ομάδων στους κόλπους του κόμματος. Αυτό ισοδυναμεί με απαίτηση για τη διάλυση του μαρξιστικού-λενινιστικού κινήματος (στο ίδιο, σελ. 143).
Όπως στα περισσότερα πολιτικά ζητήματα, εδώ αναφύονται δύο αποκλίσεις.
Η μία είναι ο αδιέξοδος συγκεντρωτισμός που μετατρέπει το κόμμα σε μια ομάδα πεφωτισμένων ηγετών και τη βάση σε απλό εκτελεστή αποφάσεων, πνίγοντας κάθε έννοια δημοκρατίας, αντιπαράθεσης και σύνθεσης ιδεών.
Η δεύτερη είναι ο οργανωτικός φιλελευθερισμός που μετατρέπει το κόμμα σε λέσχη συζητήσεων, κουτσομπολιού και «μεταπτυχιακών».
Πρόκειται για δύο παρεκκλίσεις που καταλήγουν είτε στον αποπνιγμό των διαφορετικών θέσεων, είτε στο διαλυτισμό (λικβινταρισμό) και στη μετατροπή του κόμματος από μαχητικό εργαλείο σε λέσχη.
Αλλά το κομμουνιστικό κόμμα και οι εθελοντές που στρατεύονται σ’ αυτό δεν βρέθηκαν ούτε για να χαζολογούν ούτε για να εκτελούν αποφάσεις με κλειστό το νου, τ’ αυτιά, το στόμα.
Στην πορεία για την κοινωνική απελευθέρωση που θα ’χει φάσεις (πόλεμος, φασισμός, εκτροπές), στροφές και γυρίσματα, οι ταξικοί άνθρωποι πρέπει να διαθέτουν το δικό τους υπερόπλο. Και αυτό είναι το κομμουνιστικό κόμμα, η ατσαλένια ενότητα βούλησης και πράξης και ταυτόχρονα το δημοκρατικό χωνευτήρι όλων των ιδεών. Ακόμη και αυτών που γεννάει ο αστικός και μικροαστικός περίγυρος. Αυτός που θέλει να μας κάνει «να μοιάσουμε στα μούτρα τους». Αλλά η ζωντανή εφαρμογή του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού δεν είναι λήμμα στα κομματικά λεξικά ούτε αναδίφηση στα μεταπτυχιακά. Είναι η εφαρμογή στην πράξη και την ταξική πάλη. Οι πραγματικοί κομμουνιστές, ο ανθός της πάλης των τάξεων, δεν έδωσαν τα χέρια και δεν σπατάλησαν το χρόνο τους -και όχι μόνο- για να σκύβουν το κεφάλι ή να αερολογούν αλλά για να τραβήξουν -όσο μπορούν- την κοινωνία σε μεγάλους σκοπούς. Ακόμα και με το αίμα τους.
Γι’ αυτό χρησιμοποιούν αποφασιστικά όσο και ταπεινά το κόμμα και το εργαλείο δράσης του.· το δημοκρατικό συγκεντρωτισμό.
