Η πρωτιά του AfD σε δύο κρατίδια της (πρώην) ανατολικής Γερμανίας
Μέσα σε δύο εβδομάδες, το ακροδεξιό AfD (Εναλλακτική για τη Γερμανία) σημείωσε δύο ηχηρές εκλογικές νίκες στα κρατίδια της Σαξονίας-Άνχαλτ και του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας. Ταυτόχρονα, στο Βερολίνο και την Κάτω Σαξονία τριπλασίασε τα ποσοστά του, κατακτώντας την τρίτη θέση. Η ραγδαία άνοδος του AfD και η προοπτική σχηματισμού τοπικών κυβερνήσεων από ακροδεξιό κόμμα για πρώτη φορά μετά τον B΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έχει προκαλέσει έναν πραγματικό πολιτικό σεισμό στη Γερμανία. Τα αστικά κόμματα των Χριστιανοδημοκρατών και των Σοσιαλδημοκρατών βρίσκονται σε μία πρωτοφανή πολιτική κρίση οξύτατης μορφής. Ιδιαίτερα το κυβερνητικό κόμμα του καγκελάριου Μερτς βρίσκεται μπροστά σε ένα μεγάλο αδιέξοδο, με τον ίδιο να βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο.
Νέα βαθιά πολιτική κρίση και αποδοκιμασία των κυρίαρχων κομμάτων
Τα σενάρια για την προκήρυξη πρόωρων εκλογών ολοένα και φουντώνουν, μαζί με τα αντίστοιχα για την παραίτηση του Μερτς, παρά την άρνηση του ίδιου. Οι παραδοσιακοί αστικοί πολιτικοί σχηματισμοί CDU και SPD (Χριστιανοδημοκρατικό και Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα αντίστοιχα) πληρώνουν τα επίχειρα της πολιτικής τους. Η λαϊκή αποδοκιμασία, η οργή και η αγανάκτηση των πλατιών λαϊκών στρωμάτων της γερμανικής κοινωνίας που γιγαντώθηκε από την όξυνση της αντιλαϊκής πολιτικής της φτώχειας, της ακρίβειας και της ανεργίας, των υπέρογκων δαπανών για πολεμικούς εξοπλισμούς και της αποψίλωσης του κοινωνικού κράτους είναι που έχει οδηγήσει σε μεγάλη απομόνωση και ανυποληψία τα αστικά κόμματα. Η εκλογική καταβαράθρωση των δύο κομμάτων που αποτελούν τον κυβερνητικό συνασπισμό (ακόμη και σε περιπτώσεις που κέρδισαν τις εκλογές, όπως στην Κάτω Σαξονία, CDU και SPD καταγράφουν πτώση πάνω από 4 ποσοστιαίες μονάδες έκαστο) αποτελεί πολιτική έκφραση της πλατιάς λαϊκής αποδοκιμασίας τους.
Τα αίτια ανόδου της ακροδεξιάς στη Γερμανία και την Ευρώπη
Είναι δεδομένο πως η άνοδος της ακροδεξιάς δεν αποτελεί ούτε γερμανικό φαινόμενο ούτε κεραυνό εν αιθρία. Εδράζεται πρώτα απ’ όλα στην πολιτική κρίση που πυροδότησε η αντιλαϊκή διαχείριση της οικονομικής κρίσης πάνω από 15 χρόνια τώρα. Παράλληλα, η στήριξη του φασιστικού καθεστώτος Ζελένσκι στην Ουκρανία και η εμπλοκή στο ρωσο-ουκρανικό πόλεμο -κάτω από την πίεση των ΗΠΑ αρχικά- και η εμμονική συνέχισή της, σε συνθήκες που οι ευρωπαϊκοί λαοί πληρώνουν με την αφαίμαξη του ήδη πενιχρού τους εισοδήματος τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου και της ραγδαίας αύξησης των δαπανών για στρατιωτικούς εξοπλισμούς, οδηγεί τα κυρίαρχα αστικά κόμματα στην Ευρώπη σε μεγάλη υποχώρηση και διαμορφώνει όρους πολιτικής αστάθειας στη «Γηραιά Ήπειρο».
Η θέση του Μ-Λ ΚΚΕ πως καμία τάξη, καμία πολιτική σταθερότητα δεν μπορεί να στηριχτεί πάνω στην οικονομική αφαίμαξη και την κατεδάφιση των κοινωνικών και εργασιακών κατακτήσεων των λαών της Ευρώπης επιβεβαιώνεται τώρα με τον πιο δραματικό τρόπο. Η βίαιη απεξάρτηση της ΕΕ από τη φθηνή ρωσική ενέργεια σε συνδυασμό με την πανάκριβη (τριπλάσια) αγορά του αμερικάνικου υγροποιημένου αερίου οδήγησε και οδηγεί σε διαρκή συρρίκνωση και κρίση τις ευρωπαϊκές οικονομίες, ιδιαίτερα των μεγάλων χωρών της Γερμανίας και της Γαλλίας, που αποτελούν και τους βασικούς πυλώνες της ΕΕ.
Στη βάση αυτή, σημαντικά τμήματα του μονοπωλιακού κεφαλαίου όχι μόνο σε περιφερειακές χώρες (που ήδη κυβερνά η ακροδεξιά), αλλά στις χώρες που αποτελούν το σκληρό πυρήνα της ΕΕ, όπως στην Ιταλία που αποτελεί την 4η μεγαλύτερη οικονομία στην Ευρώπη, στρέφονται στην ακροδεξιά. Ισχυροί κύκλοι της ευρωπαϊκής οικονομικής ολιγαρχίας βλέπουν στο πρόσωπο των ακροδεξιών πολιτικών σχηματισμών τη δυνατότητα οικονομικής ανασύνταξης της ΕΕ και των οικονομιών των χωρών τους, ιδιαίτερα στη βάση της πολιτικής των κομμάτων αυτών σε σχέση με την επαναπροσέγγιση με τη Ρωσία. Χαρακτηριστικό στοιχείο αυτής της διαπίστωσης αποτελεί το γεγονός πως μόνο η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία Volkswagen, ένας από τους μεγαλύτερους οικονομικούς «κολοσσούς» στην Ευρώπη και τον κόσμο, τα τελευταία χρόνια έχει απολύσει πάνω από 100.000 εργαζόμενους, ενώ προχωρά σε κλείσιμο μεγάλων βιομηχανικών μονάδων της στην ανατολική Γερμανία λόγω του αυξημένου κόστους ενέργειας. Η επικράτηση του AfD στα κρατίδια αυτά, λοιπόν, αλλά και η δημοσκοπική του πρωτιά (με μεγάλη διαφορά από τους Χριστιανοδημοκράτες) αποτελεί συνέπεια όλων των παραπάνω.
Παράλληλα, η όξυνση της πολιτικής του αυταρχισμού, ο ξέφρενος αντικομμουνισμός και η θεωρία των «δύο άκρων», τα ακραία μέτρα καταστολής κάθε λαϊκής κινητοποίησης, τα ξενοφοβικά, ρατσιστικά και αντιμεταναστευτικά κηρύγματα από τους κυρίαρχους κυβερνητικούς κύκλους, όχι μόνο δε στερούν «πολιτικό χώρο» από την ακροδεξιά, αλλά αντίθετα, καλλιεργούν το έδαφος για το ακόμη μεγαλύτερο άπλωμα του δηλητηρίου της στα εργατολαϊκά στρώματα.
Ιστορικά …άλματα και οι πραγματικές διαστάσεις της ανόδου της ακροδεξιάς
Η σημερινή άνοδος της ακροδεξιάς και τα ηχηρά αποτελέσματα του AfD στη Γερμανία προκαλούν ανησυχία όχι μόνο στον αριστερό, αλλά και ευρύτερα στον προοδευτικό και δημοκρατικό κόσμο. Στη βάση αυτή, τα ΜΜΕ -ιδιαίτερα εκείνα που πρόσκεινται στα κυρίαρχα αστικά κόμματα- επιχειρούν να καλλιεργήσουν την αίσθηση πως η Ευρώπη και η Γερμανία βρίσκονται στα πρόθυρα μιας νέας «Βαϊμάρης» και επιχειρούν ιστορικές ακροβασίες, συγκρίνοντας τη σημερινή πολιτική κρίση της ΕΕ με την άνοδο του φασισμού και του ναζισμού τη δεκαετία του ’30. Η εκτίμηση αυτή, όσο κι αν είναι λογικό να αποκτά ευήκοα ώτα στη βάση του φόβου που προκαλεί η άνοδος της ακροδεξιάς, αποτελεί ουσιαστικά μια μηχανιστική τοποθέτηση, η οποία δε λαμβάνει υπόψη τις σημερινές συνθήκες.
Η σημερινή Ευρώπη, όχι μόνο απέχει από την Ευρώπη του ’30, αλλά είναι μία εντελώς διαφορετική ήπειρος. Σήμερα η ΕΕ αναζητά ταυτότητα και πολιτικό ρόλο, καθώς συνθλίβεται στις μυλόπετρες του ανταγωνισμού των ΗΠΑ – Κίνας, ενώ τότε αποτελούσε κυρίαρχο πολιτικό παίκτη στην παγκόσμια σκηνή. Τότε η άνοδος του φασισμού αποτέλεσε απάντηση και βασική πολιτική επιλογή των πιο αντιδραστικών κύκλων του μονοπωλιακού κεφαλαίου στην Ευρώπη για την αντιμετώπιση της ανόδου των κομμουνιστικών κομμάτων και για την προσπάθεια διάλυσης του πρώτου σοσιαλιστικού κράτους στον κόσμο, της ΕΣΣΔ. Σήμερα, η άνοδος της ακροδεξιάς, όσο κι αν αποτελεί αντίβαρο στη στροφή προς τις αριστερές και κομμουνιστικές ιδέες, όσο κι αν συνδέεται με την τρομοκράτηση των λαϊκών αγώνων, δεν εδράζεται σε μαζικά φασιστικά κινήματα, σε ναζιστικά τάγματα εφόδου, σε κυνήγι των κομμουνιστών. Το έργο αυτό, άλλωστε, το φέρνει σε πέρας η όξυνση των αντιδημοκρατικών και αυταρχικών μέτρων των κυρίαρχων αστικών κυβερνητικών κομμάτων, οι δίκες και οι φυλακίσεις αγωνιστών, τα αντικομμουνιστικά μνημόνια και η θεωρία των «δύο άκρων».
Σήμερα, τα ακροδεξιά κόμματα ουσιαστικά εφαρμόζουν την ίδια πολιτική με τα αστικά κόμματα, κάτι που αποδεικνύεται όχι μόνο στην Ιταλία της Μελόνι, όπου τα ακροδεξιά κηρύγματα και η προοπτική αλλαγής στάσης απέναντι στη Ρωσία έδωσαν τη θέση τους μετεκλογικά στη στοίχιση πίσω από την επίσημη γραμμή της ΕΕ, αλλά και με το «Εθνικό Μέτωπο» της Λεπέν στη Γαλλία και με μια σειρά κόμματα της ακροδεξιάς στην Ευρώπη. Αυτό, βέβαια, συμβαίνει επειδή η ίδια η ΕΕ και τα κυρίαρχα σε αυτήν κράτη υιοθετούν και εγκολπώνονται μια σειρά στοιχεία της ακροδεξιάς, μεταφέροντας την κυρίαρχη πολιτική ατζέντα ολοένα και δεξιότερα.
Μια «γηραιά» ΕΕ σε μια «Γηραιά Ήπειρο»
Η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη κρίση που έχει αντιμετωπίσει στην ιστορία της. Τα θεμέλια του σάπιου και σαθρού ευρωπαϊκού οικοδομήματος τρίζουν και κλυδωνίζονται. Οι θεωρίες της «Ενωμένης Ευρώπης» και του «Κοινού Ευρωπαϊκού Σπιτιού» καταρρέουν σαν χάρτινοι πύργοι. Η άνοδος της ακροδεξιάς αποτελεί συνέπεια της πολιτικής της ισοπέδωσης των εργατολαϊκών κατακτήσεων, της διάλυσης της φτωχομεσαίας αγροτιάς, της αποβιομηχάνισης. Η στρατιωτικοποίηση της οικονομίας και η στροφή στην πολεμική βιομηχανία όχι μόνο δε βάζει φραγμό στην άνοδο της ακροδεξιάς, αντίθετα την ενισχύει και της στρώνει το έδαφος. Η «Γηραιά Ήπειρος» δίνει τώρα τη θέση της σε μια γερασμένη Ευρώπη, που παρακολουθεί με αμηχανία την άνοδο των ανταγωνιστών της και το πέρασμά της στο ιστορικό παρασκήνιο.
