Βαθύτερη πολεμική εμπλοκή με την «ασπίδα του Αχιλλέα»
Νέο εξοπλιστικό πρόγραμμα – «μαμούθ» άνω των 5 δισεκατομμυρίων ευρώ αποφάσισε το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ) στις 23 Ιούλη, το οποίο παρουσίασε με αυταρέσκεια ο υπουργός Άμυνας, Δένδιας, προβάλλοντας την αμυντική θωράκιση της χώρας. Στις γαλλικές φρεγάτες Μπελαρά και τις νεοαποκτηθείσες ιταλικές Μπεργκαμίνι, τα αμερικανικά αεροσκάφη F-16 και F-35, προστίθεται τώρα και ο πολυδιαφημισμένος, αλλά και «διάτρητος», ισραηλινός αντιβαλλιστικός θόλος. Η ελληνική παραλλαγή του βαφτίστηκε «Ασπίδα του Αχιλλέα», παρά το γεγονός ότι η μυθολογική ασπίδα δεν έσωσε ούτε τον Πάτροκλο ούτε τον ίδιο τον Αχιλλέα, ενώ και η ίδια η ισραηλινή αεράμυνα αποδείχθηκε ευάλωτη στις πρόσφατες πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν.
Επίσης, στο ΚΥΣΕΑ εγκρίθηκαν με διακρατική ελληνοπορτογαλική συμφωνία η απόκτηση τριών μεταγωγικών αεροσκαφών με δυνατότητα ανεφοδιασμού μαχητικών αεροσκαφών στον αέρα (προφανώς για τις μακρινές εκτός συνόρων «συμμαχικές» δεσμεύσεις της χώρας), δέκα υποβρύχια οχήματα ειδικών επιχειρήσεων, αναβάθμιση τεσσάρων φρεγατών ΜΕΚΟ και ελικοπτέρων Απάτσι, μέχρι και προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών στις ΗΠΑ.
Η συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι μία από τις μεγαλύτερες αμυντικές συμφωνίες στην ιστορία του Ισραήλ. Ξεπερνάει τα 3 δισ. ευρώ και αναμένεται να επεκταθεί, καθώς εξαρτά άμεσα την άμυνα της Ελλάδας από την ισραηλινή πολεμική βιομηχανία, αποτελώντας έναν ακόμα κρίκο στη στενότερη «στρατηγική» σχέση Αθήνας – Τελ Αβίβ.
Σαν απάντηση, ο Ερντογάν ανακοίνωσε ότι η αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας υλοποιεί αυτή τη στιγμή ταυτόχρονα 1.468 έργα, το συνολικό κόστος των οποίων ξεπερνά τα 100 δισ. δολάρια (ποσό αντίστοιχο με το προγραμματισμένο κονδύλι του γερμανικού προϋπολογισμού). Ο Τούρκος πρόεδρος σημείωσε με έπαρση ότι εκείνοι που πριν 20-30 χρόνια θεωρούνταν «απειλή για την ασφάλεια» της χώρας μας, δεν διαθέτουν πια τη δύναμη να ανταγωνιστούν την Τουρκία.
Θαλάσσια πάρκα και καλώδιο: άλλο ένα βήμα συνδιαχείρισης
Ανήμερα του δεκαπενταύγουστου ο Ερντογάν προχωρώντας σε μια νέα πρόκληση ανακήρυξε με προεδρικά διατάγματα δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα».
Το πρώτο πάρκο στη νοτιοδυτική Τουρκία (επαρχία Αττάλειας) περικλείει ολόκληρη τη θαλάσσια περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο, αφήνοντας άθικτη μόνο την αιγιαλίτιδα ζώνη των 6 μιλίων και απομονώνοντας πλήρως το νησί από τον υπόλοιπο νησιωτικό χώρο της Ελλάδας.
Το δεύτερο πάρκο εκτείνεται σε θαλάσσια περιοχή κοντά στις τουρκικές ακτές στο Βόρειο Αιγαίο, εκτεινόμενο γεωγραφικά μεταξύ της Σαμοθράκης και της Λήμνου. Και στις δυο περιπτώσεις η Άγκυρα αγνοεί το δικαίωμα των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και επεκτείνει την τουρκική δικαιοδοσία με βάση τη μέση γραμμή από τις ηπειρωτικές ακτές.
Η νέα τουρκική πρόκληση αποτελεί προάγγελο του εκκολαπτόμενου νόμου για τη «Γαλάζια Πατρίδα», ο οποίος θα δεσμεύει θεσμικά κάθε μελλοντική κυβερνητική απόφαση για το σύνολο των θαλάσσιων απαιτήσεων της Άγκυρας. Έρχεται να απαντήσει στα θαλάσσια πάρκα που ανακοίνωσε η Ελλάδα το 2025, που όμως διστακτικά σταμάτησαν στα 6 μίλια και άτολμα περιορίστηκαν στο Ιόνιο, Νότιο Αιγαίο και Νότιες Κυκλάδες. Τότε το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αντιδράσει αμφισβητώντας την ελληνική κυριαρχία «νησίδων και βραχονησίδων των οποίων η κυριαρχία δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες».
Στην ίδια κατεύθυνση η Άγκυρα αμφισβητεί τις προβλέψεις των πρόσφατων ειδικών χωροταξικών σχεδίων για τον τουρισμό και τις ΑΠΕ του υπουργείου Ενέργειας, στα οποία είχαν ενταχθεί και αμφισβητούμενα από την ίδια νησιά. Ωστόσο, και εδώ είναι χαρακτηριστική η κυβερνητική «αυτοσυγκράτηση». Οι «γκρίζες» ρυθμίσεις απαγορεύουν την τουριστική ανάπτυξη σε χιλιάδες νησιά, εξαιρώντας μόλις 11. Αποκλείοντας κάθε οικονομική δραστηριότητα σε αυτές, ο υπουργός Παπασταύρου και αρμόδιος υφυπουργός Τσάφος ακυρώνουν στην πράξη το δικαίωμά τους σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, δικαιώνοντας έτσι τις τουρκικές αιτιάσεις για «αδιευκρίνιστο καθεστώς κυριαρχίας».
Εκχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων μαζί με το GSI
Μια παράλληλη εξέλιξη για την οποία η κυβέρνηση Μητσοτάκη θριαμβολογεί, είναι η ουσιαστική εκχώρηση στη γαλλική Meridiam του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI). Μετά την ταπεινωτική διακοπή των ερευνών στα ανοιχτά της Κάσου και της Κρήτης, οι κυβερνητικοί προπαγανδιστές διαλαλούν ότι το έργο θα συνεχιστεί και θα ολοκληρωθεί. Όμως αποκρύπτουν τους όρους της ενδεχόμενης επανεκκίνησης. Η φόρμουλα που εξετάζεται προβλέπει ενεργότερη εμπλοκή της Meridiam, η οποία αναμένεται να ενημερώσει με επιστολή τις χώρες της περιοχής, μεταξύ των οποίων την Ελλάδα και την Τουρκία, για τις απαιτούμενες εργασίες. Έτσι το μείζον ζήτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο παρακάμπτεται και παραμένει «γκρίζο», με την Τουρκία να επιβάλλει τη λογική ότι κανένα έργο δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς την έγκρισή της.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που πέρασε στα ψιλά, το έργο Blue-Raman (το διηπειρωτικό υποθαλάσσιο και επίγειο σύστημα οπτικών ινών της Google για τη σύνδεση Ευρώπης και Ινδίας μέσω Ισραήλ). Το έργο αυτό υλοποιείται σε συνεργασία με μεγάλους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους (όπως η ιταλική Sparkle) και εκτελείται απρόσκοπτα περνώντας μέσα από περιοχές του «τουρκολιβυκού μνημονίου», ακριβώς επειδή είχαν ενημερωθεί και είχαν εκδώσει τις σχετικές άδειες όλες οι χώρες της περιοχής, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας.
Νέες γεωπολιτικές ισορροπίες
Δεν είναι τυχαίο ότι την ίδια μέρα (Δευτέρα 31/8) με την υπογραφή της ελληνοϊσραηλινής συμφωνίας πραγματοποιούνταν στην Κωνσταντινούπολη η πρώτη υπουργική συνάντηση Άμυνας και Εξωτερικών των χωρών που έχουν υπογράψει, στις 7 Αυγούστου, την αμυντική συμφωνία της Μέκκας (Τουρκία, Σαουδική Αραβία, Πακιστάν). Αυτή η Κοινή Αμυντική Συμφωνία αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής αποτροπής έναντι οποιασδήποτε πράξης επιθετικότητας και ορίζει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Στις συνθήκες της ρευστότητας του γεωπολιτικού σκηνικού στην ευρύτερη περιοχή η Τουρκία και Ισραήλ αναπτύσσουν σταθερά τις επεκτατικές φιλοδοξίες τους, διεκδικώντας πρωταγωνιστικό ρόλο, ο καθένας για τα δικά του συμφέροντα. Αυτό επιβεβαιώνουν και οι πρόσφατοι προληπτικοί βομβαρδισμοί του Ισραήλ σε στρατιωτική βάση στη Βόρεια Συρία (70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα), κατηγορώντας την Άγκυρα για συγκέντρωση στρατευμάτων που απειλούν την ασφάλειά του. Οι συμμαχίες έπαψαν πια να πραγματοποιούνται στο όνομα δήθεν της σταθερότητας και ασφάλειας που τάχα δεν στρέφονται προς τρίτες χώρες και είναι ανοιχτές προς όλους τους γείτονες.
Στη δίνη αυτών των ανταγωνισμών, που μυρίζουν φωτιά και μπαρούτι, οι ελληνικές κυβερνήσεις εμπλέκουν τη χώρα ολοένα και βαθύτερα, σπρωγμένες από τα ιμπεριαλιστικά κέντρα ΕΕ και ΝΑΤΟ. Οι Πάτριοτ που στάλθηκαν στη Σαουδική Αραβία για να προστατεύουν τα πετρέλαια της Αράμκο τι άραγε θα υπερασπιστούν σε ενδεχόμενη ελληνοτουρκική κρίση, όταν το Ριάντ έχει συνταχθεί στο πλευρό της Άγκυρας; Το ίδιο σκηνικό επαναλαμβάνεται με την κυβέρνηση Μητσοτάκη πάντα πρόθυμη να ανταποκριθεί στις ιμπεριαλιστικές απαιτήσεις. Στέλνει μαχητικά ελικόπτερα Απάτσι στα Η.Α. Εμιράτα για την προστασία των στρατιωτικών εγκαταστάσεων και κρίσιμων υποδομών από τις πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν. Ανέχεται πιέσεις από την ΕΕ να αποψιλώσει τη χώρα από τα εναπομείναντα βλήματα Πάτριοτ, προκειμένου να καλυφθούν οι αμυντικές ανάγκες της Ουκρανίας. Κατά τη διάρκεια άτυπης συνάντησης των υπουργών Άμυνας της ΕΕ στην Ιρλανδία, η ύπατη εκπρόσωπος της Ένωσης, Κάλας, ζήτησε από τις χώρες που διαθέτουν πυραύλους αναχαίτισης, που λήγουν, να τους μεταφέρουν στην Ουκρανία. Δίνουν ακόμα και τα επικοινωνιακά προσχήματα, τάχα της ημερομηνίας λήξης των πυρομαχικών, προκειμένου να αρθούν οι ελληνικές επιφυλάξεις.
Όσο για τη διαχρονική κατοχή της Κύπρου από την Τουρκία κανείς «σύμμαχος» και «εταίρος» δεν νοιάζεται. Αντίθετα, οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες διαγκωνίζονται για την προώθηση των διμερών τους σχέσεων με την Άγκυρα. Οι ισχυροί «σύμμαχοι» της χώρας αντιμετωπίζουν την κατοχή της Κύπρου, όπως και την Τουρκική απειλή σε βάρος της Ελλάδας, σαν μια απλή διμερή διένεξη συνιστώντας απλώς διάλογο.
Λεονταρισμοί ισχύος στην Αθήνα, εθνικιστικό κήρυγμα στην Άγκυρα
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, σε προεκλογικό κλίμα και δεχόμενη πιέσεις από τα δεξιά της (π.χ. Σαμαράς), από τη μια εμμένει στο αφήγημα των «ήρεμων νερών» και από την άλλη κομπάζει ότι «η Ελλάδα αναπτύχθηκε διπλωματικά και σήμερα βρίσκεται στο απόγειο της ισχύος της», ότι «για πρώτη φορά, έχει καταστεί από πελάτης ασφαλείας σε πάροχο ασφαλείας» στην Κύπρο, στη Μέση Ανατολή, στον Κόλπο, στη Βόρεια Ελλάδα. «Η Ελλάδα έχει την ισχύ και την εξάγει». Και άλλη μια πιασάρικη κυβερνητική μεγαλοστομία: «η χώρα μας όχι μόνο δεν στηρίζεται σε αλλότριες πλάτες, αλλά βάζει πλάτη σε άλλα κράτη […] έχουμε ηγετικό ρόλο στην επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES της ΕΕ για την προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, αλλά και στην επιχείρηση EUNAVFOR Irini στην Κεντρική Μεσόγειο».
Από την άλλη πλευρά του Αιγαίου οι ψυχροπολεμικές απειλές επανέρχονται. Με αφορμή τις εκδηλώσεις για τη μάχη του Μαντζικέρτ ο Ερντογάν προχώρησε σε εθνικιστικό κήρυγμα, επιχειρώντας να συνδέσει τους Σελτζούκους πολεμιστές του 1071 με τη νεότερη τουρκική ιστορία και τη Μικρασιατική Καταστροφή, την οποία η τουρκική πλευρά αποκαλεί «Πόλεμο της Ανεξαρτησίας». Αναφέρθηκε στους Τούρκους πολεμιστές που «δρόσισαν τα σπαθιά τους στα αναζωογονητικά νερά της Ανατολικής Μεσογείου, του Αιγαίου και της Μαύρης Θάλασσας».
