1. Η διπλωματία της βιτρίνας και ο εξοπλιστικός ανταγωνισμός
Ενώ η Ελλάδα και η Τουρκία διατυμπανίζουν σε όλους τους τόνους ότι προτάσσουν τον διάλογο και τη διπλωματία για την ειρηνική επίλυση των διμερών τους προβλημάτων, η ουσιαστική πλευρά των ελληνοτουρκικών σχέσεων δε χαρακτηρίζεται από «ήρεμα νερά» αλλά από την εκατέρωθεν προβολή ισχύος. Αυτή εκδηλώνεται τόσο μέσω πολυδάπανων φονικών εξοπλιστικών προγραμμάτων όσο και μέσω προσχηματικών «στρατηγικών αμυντικών συμφωνιών» με ισχυρούς «συμμάχους». Πρόκειται για συμμαχίες δομημένες κατά κύριο λόγο για την εξυπηρέτηση των ιμπεριαλιστικών σχεδιασμών. Στο φόντο των δύο ανοιχτών πολεμικών μετώπων, στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, είναι ευνόητο ότι οι Ευρωατλαντικοί «εταίροι» δεν επιθυμούν νέες εστίες έντασης στην περιοχή.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και η παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση Μητσοτάκη θριαμβολογεί για την άμεση επανέναρξη της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), μετά την παραχώρηση του έργου στη γαλλική εταιρεία Meridiam και την ανάθεση της προμήθειας του καλωδίου στη γαλλική Nexans. Στην ίδια κατεύθυνση και οι δηλώσεις Μακρόν, κατά την πρόσφατη συνάντηση με τον Μητσοτάκη στο Παρίσι, για την ετοιμότητα της Γαλλίας να δρομολογήσει την έναρξη των βυθομετρικών ερευνών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική κυβέρνηση επικαλείται την ευρωπαϊκή υποστήριξη και χρηματοδότηση του έργου. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Υπουργού Εξωτερικών, Γεραπετρίτη, ότι «δεν νοείται παρεμπόδιση ενός ευρωπαϊκού έργου, και δη από μια χώρα που φιλοδοξεί να γίνει μέλος της ΕΕ», επιχειρώντας να καλύψει τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας υπό την ομπρέλα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Καθημερινή», οι ελληνογαλλικοί σχεδιασμοί περιλαμβάνουν έναν «ελαφρύ ανασχεδιασμό» της πορείας του καλωδίου, ώστε να αποφευχθεί η διέλευση από το θαλάσσιο πάρκο «Φετιγιέ – Κας», το οποίο ανακήρυξε μονομερώς ο Ερντογάν τον Δεκαπενταύγουστο. Η αναζήτηση τέτοιων συμβιβαστικών λύσεων για την «απομείωση του ρίσκου», που αναγνωρίζει καθοριστικό ρόλο της Τουρκίας στην υλοποίηση του έργου, θέτει ευθέως σε αμφισβήτηση τα ελληνικά δικαιώματα στην περιοχή. Για να καλύψει τον σάλο που προκάλεσε ο «ανασχεδιασμός», ο Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι το καλώδιο «ουδέποτε περνούσε και περνάει σήμερα μέσα από τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα». Ποια καλύτερη παραδοχή από μια τέτοια «θέση», πως τα θαλάσσια πάρκα του Ερντογάν έγιναν κιόλας αποδεκτά από την κυβέρνηση της ΝΔ; Οι κουτοπονηριές του Γεραπετρίτη για να καλύψει τον ενδοτικό «ανασχεδιασμό» θυμίζουν την κρίση του Γενάρη του 2020, όταν το Oruç Reis παραβίασε την ελληνική υφαλοκρηπίδα, νοτιοανατολικά της Κρήτης, επειδή τάχα «παρασύρθηκε» από την κακοκαιρία και τους ισχυρούς ανέμους.
Το «γκριζάρισμα» του Αιγαίου και οι προεκλογικοί λεονταρισμοί
Η ταπεινωτική διακοπή των υποθαλάσσιων ερευνών τον Ιούλη του 2024 στα ανοιχτά της Κάσου και αργότερα της Κρήτης (όταν το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume υποχρεώθηκε σε αποχώρηση κάτω από την πίεση τουρκικών πολεμικών πλοίων σε διεθνή ύδατα) επανέρχεται στο προσκήνιο. Παρά τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για συνέχιση του έργου, αποσιωπώνται οι πραγματικοί όροι της επανεκκίνησης. Η φόρμουλα που εξετάζεται περιλαμβάνει ενεργότερη εμπλοκή της Meridiam, η οποία αναμένεται να αποστείλει ενημερωτική επιστολή στις χώρες της περιοχής, μεταξύ των οποίων στην Ελλάδα και την Τουρκία.
Σε κάθε περίπτωση, το μείζον ζήτημα των κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο παρακάμπτεται και παραμένει «γκρίζο», με την Τουρκία να επιβάλλει τη λογική ότι κανένα έργο δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς την έγκρισή της.
Οι κυβερνητικοί λεονταρισμοί του τύπου «είμαστε έτοιμοι για κάθε σενάριο» και η όξυνση της εθνικιστικής ρητορικής εξυπηρετούν κυρίως την προεκλογική τακτική της κυβέρνησης.
Ο Μητσοτάκης επιδιώκει να συσπειρώσει το συντηρητικό ακροατήριο έναντι των δεξιών ανταγωνιστών του, πραγματοποιώντας μάλιστα την πρώτη του επίσκεψη στο Καστελόριζο κατά την επταετή θητεία του, στην επέτειο της απελευθέρωσής του.
Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Φλωρίδης, αναπαράγοντας τον προεκλογικό εκβιασμό του Μητσοτάκη για το «ποιος θα σηκώσει το τηλέφωνο σε περίπτωση κρίσης», επιμένει ότι η ακυβερνησία μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες ώστε «να γίνει το ντου από απέναντι».
«Γαλάζια Πατρίδα» και θεσμοθέτηση του τουρκικού επεκτατισμού
Ωστόσο, οι τουρκικές διεκδικήσεις παραμένουν σταθερές και κρίνονται στην πράξη. Η Άγκυρα δεν αρκείται σε μια απλή ενημέρωση, αλλά απαιτεί να έχει την αρμοδιότητα έκδοσης NAVTEX και την τελική αδειοδότηση του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Το επιβαρυμένο κιόλας κλίμα αναμένεται να επιδεινωθεί με την κατάθεση του τουρκικού νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» στην τουρκική Εθνοσυνέλευση το φθινόπωρο. Η θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» διευρύνει το casus belli (απειλή πολέμου στην περίπτωση επέκτασης των χωρικών υδάτων πέραν των 6 μιλίων). Παράλληλα, «κατοχυρώνει» νομικά τις επεκτατικές βλέψεις της Τουρκίας, δεσμεύοντας τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις να τις υπερασπιστούν και διαμορφώνοντας νέους όρους κλιμάκωσης των αντιπαραθέσεων.
Από την πλευρά της, η ελληνική κυβέρνηση προσανατολίζεται στην ανακοίνωση επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια και δυτικά της Κρήτης, επιχειρώντας να αναχαιτίσει τις τουρκικές πιέσεις και να διεμβολίσει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η περιοχή αυτή είναι ζωτικής σημασίας για τα αμερικανικά στρατιωτικά (βάση Σούδας) και ενεργειακά συμφέροντα (ExxonMobil, Chevron). Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε και η συνάντηση του Γεραπετρίτη με τον Λίβυο ομόλογό του στη Νέα Υόρκη.
Την ίδια στιγμή, μπροστά στο ενδεχόμενο της αναθέρμανσης της έντασης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ο υπουργός άμυνας, Δένδιας, ζήτησε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Υπουργών Άμυνας πρόσθετους πόρους για την αμυντική πολιτική των «360 μοιρών», καθώς «οι προκλήσεις δεν προέρχονται μόνο από τον Βορρά», απαριθμώντας τις «υπηρεσίες» που προσφέρει διαχρονικά η χώρα στα ευρωατλαντικά πολεμικά μέτωπα.
Η άσκηση «Μέδουσα-15» και η διπλή στάση της Αιγύπτου
Στο μεταξύ, και ενώ εντείνονται οι τουρκικές παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου στο Αιγαίο, στο Κρητικό Πέλαγος και στην Ανατολική Μεσόγειο αναπτύσσονται οι αεροναυτικές δυνάμεις της Ελλάδας και της Αιγύπτου για την πολυεθνική άσκηση «Μέδουσα-15», στην οποία μετέχουν ακόμα Γαλλία, Ιταλία και Κύπρος. Τα κυβερνητικά παπαγαλάκια βρίσκουν την ευκαιρία να μιλήσουν για κατάργηση του τουρκολιβυκού μνημονίου στο πεδίο. Θριαμβολογούν για διευρυμένη συμμετοχή, έχοντας χρυσοπληρώσει τη συμμετοχή Γαλλίας και Ιταλίας με παραγγελίες των φρεγατών Μπελαρά και Μπεργκαμίνι.
«Ενθαρρυντικά» μηνύματα, κατά την κυβερνητική άποψη, στάλθηκαν από το Ελ Αλαμέιν για την «ανθεκτικότητα» της συμμαχίας της Αιγύπτου με την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία. Αντιπαραβάλλουν την τριμερή συνάντηση Ελλάδας, Αιγύπτου, Κύπρου με την αμυντική συμφωνία της Μέκκας, επισημαίνοντας ότι οι τουρκικές πιέσεις στο Κάιρο για τη συμμετοχή και της Αιγύπτου στη συμφωνία της Μέκκας δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα.
Αποφεύγουν, όμως, να αναφέρουν ότι τις ίδιες μέρες στη διάρκεια της «2ης διεθνούς αεροπορικής έκθεσης Ελ Αλαμέιν 2026», η τουρκική Havelsan και η αιγυπτιακή AOI ανακοίνωσαν ότι υπέγραψαν συμφωνία για την παραγωγή του μη-επανδρωμένου αεροσκάφους Hamza-1, το οποίο ανέπτυξαν στο πλαίσιο της συνεργασίας τους στον τομέα των αυτόνομων συστημάτων. Αποσιωπούν επίσης και την κυοφορούμενη συμμετοχή του Καΐρου στο πρόγραμμα KAAN, που η Τουρκία αναπτύσσει ως μαχητικό αεροσκάφος 5ης γενιάς.
Παραλείπουν σκόπιμα να αναφέρουν την κοινή αεροναυτική τουρκοαιγυπτιακή άσκηση που πραγματοποιήθηκε τον περσινό Σεπτέμβρη στην Ανατολική Μεσόγειο μετά από 13 χρόνια. Αντίθετα, ο Μητσοτάκης εκθείασε από το Ελ Αλαμέιν την προ εξαετίας συμφωνία Ελλάδας – Αιγύπτου, η οποία πετσοκόβει την επήρεια των νοτιοανατολικών ελληνικών νησιών (ακόμα και της Κρήτης), ενώ αφήνει για παραπέρα παζάρεμα όλη τη ζώνη ανατολικά της Ρόδου μέχρι και το Καστελόριζο, γκριζάροντάς την.
Η τουρκική άσκηση «Θαλασσόλυκος» και οι ανοιχτές προκλήσεις
Την άσκηση «Μέδουσα-15» διαδέχθηκε (20-24 Σεπτέμβρη) η τουρκική αεροναυτική άσκηση «Θαλασσόλυκος». Η άσκηση πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα σε τέσσερα κρίσιμα μέτωπα: στη Μαύρη Θάλασσα, στη Θάλασσα του Μαρμαρά, στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Είναι χαρακτηριστικές οι προκλητικές δηλώσεις του εκπροσώπου του Υπουργείου Άμυνας της Τουρκίας, ο οποίος από το κατάστρωμα του ελικοπτεροφόρου «Αναντολού» επανέλαβε την απαίτηση της Άγκυρας να της ζητηθεί τουρκική άδεια για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI. Επίσης, επανέφερε τις αξιώσεις για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών και αμφισβήτησε το δικαίωμα της Λευκωσίας να ενισχύει την αεράμυνά της, αναφερόμενος στην παρουσία ελληνικών μαχητικών F-16 στην Κύπρο.
