Τον Οκτώβρη δόθηκε ένα ισχυρό ράπισμα στους πυλώνες της κυβερνητικής προπαγάνδας για τη δήθεν στρατηγική προάσπισης της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας. Πρώτον η ισχυρή αποτρεπτική ισχύς της Ελλάδας τραυματίστηκε από την υπογραφή του «οδικού χάρτη αμυντικής συνεργασίας» μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας. Συνεργασίας που εξουδετερώνει τα Ραφάλ και τις Μπελαρά και εξευτελίζει την περιβόητη Ρήτρα Αμοιβαίας Αμυντικής Συνδρομής. Στη συνέχεια αποδείχτηκαν άχρηστοι οι κυβερνητικοί κομπασμοί για τάχα ισχυρές συμμαχίες, που τάχα στηρίζονται στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS).
Οι δυο αλληλένδετες εξελίξεις σχετικά με το καλώδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου και με την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Λιβυκό Κοινοβούλιο της Βεγγάζης ξεγύμνωσαν το πανηγυρικό αφήγημα της κυβέρνησης Μητσοτάκη για τους «ισχυρούς συμμάχους» της.
Το «φιάσκο» του ηλεκτρικού καλωδίου στη σκιά της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Το δρόμο άνοιξαν οι δηλώσεις του Ρούμπιο για το καλώδιο. Αυτός στην επίσκεψή του στην Αθήνα υπέδειξε, σαν επικυρίαρχος, ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι «ευαισθησίες» της Τουρκίας, παραπέμποντας στη συνδιαχείριση του Αιγαίου, μέσω διαλόγου.
Ταυτόχρονα με την ανάθεση της προστασίας των κυριαρχικών δικαιωμάτων στους γαλλικούς κολοσσούς της Nexans και της Meridiam ενισχύθηκαν και οι κυβερνητικές βεβαιότητες ότι «το καλώδιο θα προχωρήσει κανονικά χωρίς έκπτωση στα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας», συνοδευόμενες από λεονταρισμούς του Γεραπετρίτη ότι «αν χρειαστεί, βεβαίως θα υπάρξει και η φρεγάτα και θα υπάρξουν και τα αναβαθμισμένα F-16» και ότι «είμαστε έτοιμοι για κάθε σενάριο».
Ωστόσο, μετά την επιμονή της Άγκυρας ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει μονομερείς ενέργειες ή αμφισβήτηση των δικαιωμάτων της στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο, διατυπώθηκε η ιδέα για «ελαφρύ ανασχεδιασμό» της πορείας του καλωδίου, ενώ τελευταία γίνεται λόγος ακόμα και για αναβολή του έργου από τη Nexans. Έτσι, την ώρα που το γαλλικό ερευνητικό πλοίο (για τη χαρτογράφηση του βυθού) έχει φτάσει στην Ελλάδα και ενώ έχει κατατεθεί αίτημα στις ελληνικές αρχές για την έκδοση σχετικής NAVTEX από τον αρμόδιο σταθμό Ηρακλείου, όλα βρίσκονται στον αέρα καθώς η Nexans δεν έχει εντάξει το έργο στον προγραμματισμό της ούτε για το 2027.
Από την πλευρά της η Τουρκία, θέλοντας να κατοχυρώσει την εκφρασμένη θέση της για την έκταση της θαλάσσιας δικαιοδοσίας της πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης (6 μιλίων) των ελληνικών νησιών (Γαλάζια Πατρίδα) και χωρίς να φανεί ότι παρεμποδίζει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες των γαλλικών (για το καλώδιο) και αμερικανικών (για τις εξορύξεις) κολοσσών, δηλώνει δια στόματος Φιντάν ότι «Δεν προβάλλουμε αντιρρήσεις για το καλώδιο, ζητάμε όμως γραπτή ειδοποίηση και όχι προφορική». Απαντώντας ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Μαρινάκης, ισχυρίστηκε ότι μετά την έκδοση άδειας από τις ελληνικές αρχές, «θα ακολουθηθεί η προβλεπόμενη σε όλα αυτά τα έργα διαδικασία απλής ενημέρωσης στο σύνολο των κρατών που μπορούν να σχετίζονται, κάτι που δεν παράγει καμία νομική συνέπεια». Αναγνωρίζει έτσι ότι η Αίγυπτος, η Λιβύη και προπαντός η Τουρκία σχετίζονται με την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών. Σε τελευταία ανάλυση παραδέχεται την τουρκική δικαιοδοσία στη θαλάσσια διαδρομή του καλωδίου, αποδεχόμενος έμμεσα τη «Γαλάζια Πατρίδα». Εξάλλου οι νομικές συνέπειες κρίνονται τελικά με την κατοχύρωση των τετελεσμένων. Αυτό πιστοποιούν τα παραδείγματα των κατεχόμενων εδαφών σε Συρία και Κύπρο.
Στο μεταξύ εκκρεμεί απειλητικά το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», που προγραμματίζεται να κατατεθεί το Νοέμβρη, προβλέποντας χωρικά ύδατα 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο και 12 ν.μ. στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο. Με αυτό επιχειρείται η διεύρυνση και θωράκιση του «Casus Belli» και, με τη θεσμοθέτηση της αμφισβήτησης του δικαιώματος των νησιών σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), η διχοτόμηση του Αιγαίου.
Ήττα με τη Λιβύη, ενίσχυση της τουρκικής επιρροής και χάδια των ιμπεριαλιστών
Σαν κεραυνός σε αίθριο κλίμα ή έστω με ελαφρύ κυματισμό των ελληνοτουρκικών σχέσεων έπεσε η έγκριση από τους «φίλους» της Ανατολικής Λιβύης του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η Άγκυρα που είχε ταχθεί πολιτικά, στρατιωτικά και οικονομικά στο πλευρό της Τρίπολης όταν απειλούνταν από τις δυνάμεις της Βεγγάζης υπό τον Χαφτάρ, κατάφερε να κερδίσει τη στήριξη των δύο αντιμαχόμενων πλευρών όχι μόνο για το μνημόνιο και τα θαλάσσια όρια και τη δημιουργία ΑΟΖ για τη διεκδίκηση δικαιωμάτων και πόρων, αλλά και την υιοθέτηση της τουρκικής ψευτοθεωρίας ότι τα νησιά δεν έχουν δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα ούτε και σε θαλάσσια ζώνη πέραν της αιγιαλίτιδας. Είναι τέτοια η τουρκική επιρροή στη Λιβύη, που η Άγκυρα έχει αναδειχθεί σε βασικό διαμεσολαβητή για να επιτύχει «συμφιλίωση» μεταξύ των αρχών της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης και ενοποίηση των κρατικών θεσμών. Ο Ερντογάν ξεκαθαρίζει ότι «ως Τουρκία, δεν θέλουμε πλέον να βλέπουμε διχόνοια στη Λιβύη ή σε οποιοδήποτε άλλο μέρος του ισλαμικού κόσμου».
Το φιάσκο της κυβέρνησης Μητσοτάκη για την ενιαία έγκριση του μνημονίου διευρύνθηκε από τη στάση των ισχυρών «συμμάχων» της. Πιο ηχηρή εκείνη του Στέιτ Ντιπάρτμεντ που, χωρίς να τοποθετείται έστω και λεκτικά για την ουσία του μνημονίου, κάλεσε Ελλάδα και Τουρκία να επιλύσουν διμερώς τις διαφορές τους και επισήμανε ότι «η επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων των πλευρών και ανοίγει το δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου». Μέρες αργότερα, ίσως κάτω από τις ισραηλινές προτροπές ή για ψηφοθηρικές σκοπιμότητες των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών, επανέφερε την αμερικανική θέση λέγοντας ότι η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου «αποτελεί μια μη εποικοδομητική και προκλητική εξέλιξη». Στα λόγια επανέλαβαν την «αντίθεσή» τους και οι Ευρωπαίοι «σύμμαχοι» χωρίς καμιά παραπέρα συνέπεια, ούτε καν στη ροή των ευρωπαϊκών ενισχύσεων προς τη Λιβύη. Ανάλογη σημασία έχει και η κοινή δήλωση Ελλάδας, Αιγύπτου, Κύπρου, Μπαχρέιν, ΗΑΕ και ΕΕ που χαρακτηρίζει «άκυρο και ανυπόστατο» το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Αυτή η κοινή δήλωση χρησιμεύει μόνο σαν φερετζές Γεραπετρίτη και Μητσοτάκη για να κρύψουν την αποτυχημένη πολιτική του προβλέψιμου και πρόθυμου υποτελούς.
Ενεργειακά συμφέροντα
Στο μεγάλο κάδρο οι «εθνικές» αντιπαραθέσεις βάζουν εμπόδια στην απρόσκοπτη καταλήστευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών των χωρών της Μεσογείου. Η εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου κάνει πιο επιτακτικό το τραμπικό δόγμα των εξορύξεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Chevron δραστηριοποιείται ταυτόχρονα σε Ελλάδα, Τουρκία και Λιβύη. Επιπλέον κάτω από το πρίσμα αυτών των εξελίξεων, ξεκαθαρίζονται και οι ρήτρες που προβλέπονται στις συμβάσεις του ελληνικού δημοσίου με τη Chevron για την αναθεώρηση των συντεταγμένων των θαλάσσιων οικοπέδων που έχουν παραχωρηθεί στη Chevron, οι οποίες υπονομεύουν προκαταβολικά τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγής της ΑΟΖ.
Σπασμωδικές πρωτοβουλίες με Κάιρο και Ριάντ
Σε αντιπερισπασμό, ο Μητσοτάκης προβάλλει την πρωτοβουλία για επανέναρξη των συνομιλιών με το πραξικοπηματικό καθεστώς Σίσι της Αιγύπτου για την οριοθέτηση του εναπομείναντος τμήματος της ΑΟΖ, ανατολικά του 28 μεσημβρινού περιλαμβανομένου και του Καστελόριζου. Ωστόσο, παραλείπει να αναφερθεί στην αποδόμηση του δικαίου της θάλασσας που «κατάφερε» η κυβέρνησή του το 2020 με την υπογραφή κουτσουρεμένης συμφωνίας (σταματά στη Ρόδο), που δεν αναγνωρίζει πλήρη επήρεια για την έκταση της θαλάσσιας ζώνης ακόμα και στην Κρήτη.
Σ’ αυτήν την προσέγγιση ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Γκιουλέρ, αντιπρότεινε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να υπογράψει συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας πως το Κάιρο θα κέρδιζε περίπου 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα περισσότερη θαλάσσια δικαιοδοσία σε σύγκριση με μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα.
Στην ίδια κατεύθυνση ο Μητσοτάκης επισκέφθηκε εσπευσμένα το Ριάντ επιχειρώντας να εμφανίσει ενισχυμένο διπλωματικό κεφάλαιο με τη χώρα που υπέγραψε πρόσφατα την αμυντική συμφωνία της Μέκκας (Τουρκία, Σ. Αραβία, Πακιστάν) προσφέροντας διαβεβαιώσεις για την παραμονή στη Σ. Αραβία των ελληνικών συστοιχιών Patriot.
Αναταράξεις στη ΝΔ
Οι υποχωρήσεις στο πεδίο στην υπόθεση του καλωδίου και το φιάσκο στο τουρκολιβυκό δημιουργούν σοβαρά ρήγματα στη Δεξιά. Η κραυγή απόγνωσης «τον ήπιαμε», από τον -μητσοτακικό- βουλευτή Καλογερόπουλο, καθώς και η επίμονη παραδοχή του πρώην υφυπουργού, Συρίγου, για διπλή υποχώρηση της κυβέρνησης (τον Ιούλη και το Νοέμβρη του 2024) σε έρευνες βυθού στην Κάσο, αποτυπώνουν τη γενική αίσθηση του αδιέξοδου.
Παράλληλα εντείνονται οι αντιδράσεις από τους προηγούμενους πρωθυπουργούς της ΝΔ.
Ο Σαμαράς χαρακτηρίζει τις πρόσφατες εξελίξεις στη Λιβύη σαν «τον ορισμό της αποτυχίας». Και ο Καραμανλής, στη θέση της κυβέρνησης ότι μετά την έκδοση άδειας για το καλώδιο από τις ελληνικές αρχές «θα ακολουθηθεί η προβλεπόμενη σε όλα αυτά τα έργα διαδικασία απλής ενημέρωσης στο σύνολο των κρατών», θεωρεί απαράδεκτο οποιοδήποτε αίτημα για εκχώρηση άδειας από την Τουρκία όπως κι αν ονομάζεται «ενημέρωση, είτε ανακοίνωση, είτε όπως αλλιώς».
