Τον Μάιο του 2025, με πρόταση Μακρόν, η Γαλλική Εθνοσυνέλευση (το μεγαλύτερο από τα δύο νομοθετικά σώματα), ψήφισε κατά πλειοψηφία νομοσχέδιο που προβλέπει την ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία σε ασθενείς τελικού σταδίου νόσου, η οποία προκαλεί αφόρητη κατάσταση στον πάσχοντα, χωρίς κανένα ενδεχόμενο βελτίωσης, εφόσον το ζητήσει ο ίδιος. Στο ίδιο νομοσχέδιο, σε περιπτώσεις που ο ασθενής δεν είναι σε θέση να δώσει τη συγκατάθεσή του, προβλέπεται η νομιμοποίηση να προκληθεί ιατρικά ο θάνατός του («υποβοηθούμενη ευθανασία»), ακόμη και χωρίς τη συγκατάθεση των οικείων του, οι οποίοι, αν παρεμποδίσουν την πράξη, επιβαρύνονται με πρόστιμο. Η ολοκλήρωση της διαδικασίας, μέχρι να γίνει νόμος του κράτους, προβλέπεται για το 2026. Παράλληλα ψηφίστηκε από τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση ομόφωνα το δικαίωμα στην ανακουφιστική φροντίδα για το τέλος της ζωής.
Η πρόκληση ιατρικά θανάτου σε ασθενείς, η οποία συχνά θεωρείται «ευθανασία» έρχεται σε απόλυτη σύγκρουση με τον όρκο του Ιπποκράτη. Είναι χαρακτηριστικό ότι δεν αναφέρεται καν σαν όρος σε κανένα σύγγραμμα Δεοντολογίας ή Βιοηθικής. Ο όρκος του Ιπποκράτη για τους γιατρούς αποτελούσε άγραφο, αδιαπραγμάτευτο Δίκαιο. («Θα χρησιμοποιώ τη θεραπεία για να βοηθήσω τους ασθενείς κατά τη δύναμη και την κρίση μου, αλλά ποτέ για να βλάψω ή να αδικήσω. Ούτε θα δίνω θανατηφόρο φάρμακο σε κάποιον που θα μου το ζητήσει, ούτε θα του κάνω μια τέτοια υπόδειξη»). Από τον όρκο του Ιπποκράτη σήμερα οφείλει να τηρείται η βασική αρχή «Να ωφελείς να μη βλάπτεις». Παράλληλα υπάρχει νομικό πλαίσιο στο Κρατικό Δίκαιο κάθε χώρας, το οποίο προβλέπει σοβαρές ποινές για ιατρική βλάβη στον ασθενή.
Ο όρος «ευθανασία» που είναι περισσότερο φιλοσοφικός, όχι ιατρικός, σημαίνει, και ετυμολογικά, το ειρηνικό, ανώδυνο τέλος της ζωής. Χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά και παραπλανητικά από το ναζιστικό καθεστώς της Γερμανίας, με προσωπική παρέμβαση του Χίτλερ, για τα μαζικά εγκλήματα, ιατρικά προκαλούμενου θανάτου, από το 1934, για κατηγορίες ασθενών, όπως βαρέως πάσχοντες, αναπήρους, ψυχικά πάσχοντες, σε άτομα με νοητική υστέρηση, σπαστικότητα, εξαρτημένους από ουσίες κ.ά. Συνδέθηκε με την «ευγονική» και με την εξοικονόμηση κρατικών πόρων. Ολόκληρο δίκτυο επαγγελματιών υγείας, από τις μαμές μέχρι ειδικά «ινστιτούτα» ήσαν υποχρεωμένοι και επιφορτισμένοι με την γραφειοκρατικά άρτια καταγραφή και οργάνωση της θανάτωσης των άτυχων αυτών ανθρώπων, σε μια εποχή που η αξία της ανθρώπινης ζωής, λόγω και του επικείμενου Β΄ ΠΠ, είχε υποβαθμιστεί σημαντικά. Οι δε απόψεις περί «ευγονικής» και «ευθανασίας» προϋπήρχαν και διαδίδονταν στην κοινωνία από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα από διακεκριμένους επιστήμονες (και όχι μόνο στη Γερμανία). Η γερμανική κοινωνία ήταν αρκετά δεκτική στις απόψεις αυτές οι οποίες «επικοινωνούσαν» με τη φιλοσοφία του Νίτσε και με τα περί Αρίας φυλής. Οι επαγγελματίες υγείας παγιδεύονταν και εμμέσως εκβιάζονταν να συμμετέχουν στα «προγράμματα» και όλοι «εκτελούσαν εντολές», χωρίς ευδιάκριτη, κατά την κρίση τους, προσωπική ευθύνη. Η γνωστή αντίδραση στα μέτρα από γιατρούς και νοσηλευτές υπήρξε πολύ μικρή. Προηγουμένως είχαν εξοβελιστεί από τον ιατρικό χώρο οι Εβραίοι γιατροί. Επικεφαλής των προγραμμάτων ήσαν επιστήμονες, βαθμοφόροι του ναζιστικού κόμματος.
Η «ευθανασία» του Γ΄ Ράιχ καταδικάστηκε στην αντίστοιχη δίκη στη Νυρεμβέργη σαν έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.
Ο ιατρικά προκαλούμενος θάνατος, στις χώρες που δεν έχουν θεσπίσει αιτιολογημένες προϋποθέσεις, θεωρείται φόνος.
Στη συζήτηση για το θέμα εμπλέκονται ηθικά, θρησκευτικά, φιλοσοφικά και κοινωνικά-πολιτικά ζητήματα, τα οποία δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν σ’ αυτό το σημείωμα. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση το σχέδιο νόμου καταψηφίστηκε από καθολικούς βουλευτές. Στο αντίθετο άκρο ακούστηκαν επιχειρήματα για το δικαίωμα καθενός να ορίσει το τέλος της ζωής του καθώς και ότι η υπερψήφιση του σχεδίου νόμου θα είναι πράξη τέτοιας αξίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο η νομιμοποίηση των αμβλώσεων και η κατάργηση της θανατικής ποινής.
Θεωρούμε πολύ «ενδιαφέρον» το στοιχείο που κατατέθηκε στη Γαλλική Εθνοσυνέλευση υπέρ του Σχεδίου Νόμου ότι… ο ιατρικά προκαλούμενος θάνατος ασθενών τελικού σταδίου θα εξοικονομήσει 1,4 δισ. ευρώ/έτος στο κράτος.
Σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης (Βέλγιο, Ελβετία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Ισπανία) είναι νόμιμη η ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία υπό προϋποθέσεις, με βασική την επιθυμία του ασθενούς. Συζήτηση για το θέμα γίνεται στην Αυστρία και στην Αγγλία. Στην Ελλάδα υπάρχει ενδιαφέρον από διαφόρους κύκλους, στον βαθμό που το θέμα αναδεικνύεται κοινωνικά. Έχουν διοργανωθεί συζητήσεις όπου συμμετείχαν ιατροί, επαγγελματίες υγείας, κληρικοί, κοινωνιολόγοι, φιλόσοφοι κ.ά. Η πρόταση νόμου στη Γαλλία σχολιάστηκε στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο από διάφορες σκοπιές…
Συζητιέται αρκετά ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες έχουν σημαντική παρέμβαση στο θέμα, δεδομένου ότι η νοσηλεία βαρέως πασχόντων σε ΜΕΘ κλπ είναι ιδιαίτερα δαπανηρή. Μην ξεχνάμε ότι το κυρίαρχο δόγμα στην περίθαλψη στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι το «cost effectiveness», δηλ. το αν αξίζει το αποτέλεσμα την δαπάνη της θεραπείας-νοσηλείας.
Είναι γνωστό ότι μπορεί να συμβαίνουν απίστευτα οδυνηρές και εξευτελιστικές καταστάσεις σε ορισμένες περιπτώσεις ασθενών, όπου ο θάνατος θεωρείται «λύτρωση». Πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα αν έχουν βιώσει στο περιβάλλον τους τέτοιες καταστάσεις, είναι δεκτικοί σε λύσεις «ευθανασίας». Πιστεύουμε ότι χρειάζεται μεγάλη περίσκεψη και πραγματικό σεβασμό στη ζωή για να τοποθετηθεί κανείς στο θέμα. Η επιστήμη σήμερα και η νοσηλευτική τέχνη προσφέρει τα μέσα για να μην φθάνει ο ασθενής σε τέτοια τραγική κατάσταση.
Το να θεωρούμε «λύτρωση» τον θάνατο χωρίς να παίρνομε υπόψη την έλλειψη ενημέρωσης, την έλλειψη Παιδείας που αφήνει χώρο για κάθε είδους ανορθολογικές και σκοταδιστικές απόψεις, την έλλειψη οικονομικών πόρων για πρόσβαση σε εξελιγμένες-οικονομικά απρόσιτες- θεραπείες και νοσηλείες, είναι σαν να αποδεχόμαστε εκβιαστικά το δίλημμα «μαρτύριο ή θάνατος».
Η «εύκολη λύση» της «ευθανασίας» αυτού του είδους μεταθέτει και αντιστρέφει το πρόβλημα. Είναι αναμφισβήτητο το δικαίωμα να ορίζει κάποιος τη ζωή του, να έχει δικαίωμα στον θάνατό του. Και είναι το πιο σημαντικό ανθρώπινο δικαίωμα να ζει κανείς σε μια ανθρώπινη και όχι ανθρωποφάγα ταξική κοινωνία. Ο αγώνας για τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι πρώτα και πάνω απ’ όλα αγώνας για τη ζωή.
Aναστασία Λεοντή, γιατρός
