Πριν από λίγες μέρες ο Τραμπ συναντήθηκε στον Λευκό Οίκο με τους ηγέτες του Καζακστάν, του Ουζμπεκιστάν, του Κιργιστάν, του Τατζικιστάν και του Τουρκμενιστάν. Η σύνοδος αυτή, γνωστή και ως C5+1 πέρα από διπλωματική συνάντηση, είχε ξεκάθαρο περιεχόμενο και τον στόχο να φέρει ξανά την Κεντρική Ασία στο κέντρο του αμερικανικού στρατηγικού ενδιαφέροντος, καθώς ήδη οι ανταγωνίστριες δυνάμεις Ρωσία και Κίνα έχουν εδραιώσει την επιρροή τους στην περιοχή.
Η γεωπολιτική σημασία των πέντε πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών της Κεντρικής Ασίας – Καζακστάν, Κιργιστάν, Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν – έχει μεγαλώσει μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς αποτελούν εναλλακτικές διαδρομές Εμπορίου και Ενέργειας.
Αυτό εκφράστηκε και με την πρώτη Σύνοδο Κορυφής ΗΠΑ – Κεντρικής Ασίας, το 2023, ενώ φέτος την Κεντρική Ασία επισκέφτηκαν εκ μέρους της ΕΕ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Αντόνιο Κόστα, καθώς επίσης οι Πρόεδροι της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, και της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Πούτιν.
Το Πεκίνο έχει ήδη εδραιωθεί στην περιοχή, με τους «Νέους Δρόμους του Μεταξιού» και έχει καθιερωθεί ως ο κορυφαίος εμπορικός εταίρος των χωρών της Κεντρικής Ασίας, μπροστά από την ΕΕ και τη Ρωσία.
Τόσο το Πεκίνο όσο και οι Βρυξέλλες υποστηρίζουν την ανάπτυξη του διαδρόμου διαμέσου της Κασπίας, ο οποίος θα φτάνει στην Ευρώπη μέσω Καυκάσου, παρακάμπτοντας τη Ρωσία. Οι εμπορευματικές μεταφορές μέσω της Κασπίας Θάλασσας αυξήθηκαν κατά 668% μεταξύ 2021 και 2024, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία. Πάντως η Ρωσία διατηρεί την έντονη παρουσία της στον ενεργειακό τομέα, μέσω της παροχής υδρογονανθράκων χάρη στις σοβιετικές υποδομές ή στην κατασκευή πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Η περιοχή της Κεντρικής Ασίας που για χρόνια ήταν στο περιθώριο ξαναποκτά σημασία επειδή κρύβει έναν από τους πιο πολύτιμους πόρους του μέλλοντος, τις σπάνιες γαίες και τα κρίσιμα ορυκτά. Τα κράτη λοιπόν της Κεντρικής Ασίας διαθέτουν τεράστια αποθέματα ουρανίου, λιθίου και βολφραμίου ενώ μέχρι σήμερα τα περισσότερα εξάγονταν προς την Κίνα και τη Ρωσία. Πρόσφατα, το Καζακστάν ανακοίνωσε σημαντικά κοιτάσματα σπάνιων γαιών, ενώ επιπρόσθετα είναι ο πρώτος παραγωγός ουρανίου παγκοσμίως. Το δε Ουζμπεκιστάν διαθέτει άφθονο χρυσό, ενώ τα αποθέματα φυσικού αερίου του Τουρκμενιστάν είναι μεταξύ των σημαντικότερων στον κόσμο και Κιργιστάν – Τατζικιστάν εξερευνούν νέα κοιτάσματα ορυκτών.
Οι ΗΠΑ σήμερα προσπαθούν να αλλάξουν τους ήδη διαμορφωμένους οικονομικούς και γεωπολιτικούς συσχετισμούς στην περιοχή και να προτείνουν ένα διαφορετικό μοντέλο συνεργασίας που περιλαμβάνει τόσο επενδύσεις, τεχνολογία και υποδομές όσο και πολιτική στήριξη και στοχεύουν αφενός να εξασφαλίσουν πρόσβαση σε κρίσιμα υλικά χωρίς να εξαρτώνται από το Πεκίνο και αφετέρου ταυτόχρονα να περιορίσουν τη ρωσική και κινεζική επιρροή στην καρδιά της Ασίας.
Η σύνοδος του Λευκού Οίκου εντάσσεται σε μια ακριβώς τέτοια ευρύτερη διεθνή προσπάθεια μιας και πρόσφατα οι ΗΠΑ υπέγραψαν νέες συμφωνίες με την Αυστραλία για την κοινή εκμετάλλευση κρίσιμων ορυκτών ενώ και στις χώρες της G7 προχωρά η ιδέα μιας «συμμαχίας παραγωγών» που να είναι ικανή να αντισταθμίσει την κυριαρχία της Κίνας και να δημιουργηθεί ένα ασφαλές και εναλλακτικό δίκτυο παραγωγής και εμπορίου που θα προστατεύει τον έλεγχο αυτών των στρατηγικών υλικών.
Ο Τραμπ ανακοίνωσε μια εμπορική συμφωνία με το Ουζμπεκιστάν. Η χώρα θα επενδύσει σχεδόν 35 δισ. δολάρια σε διάστημα τριών ετών και περισσότερα από 100 δισ. σε διάστημα 10 ετών «σε τομείς – κλειδιά» στις ΗΠΑ, διευκρίνισε ο Τραμπ, αναφερόμενος μεταξύ άλλων στην Ενέργεια, τις τεχνολογίες και τα κρίσιμα ορυκτά.
Επίσης ανακοινώθηκε η ένταξη του Καζακστάν στις «Συμφωνίες του Αβραάμ», διαδικασία που ξεκίνησε ο Τραμπ κατά την πρώτη θητεία του για την εξομάλυνση των σχέσεων αραβικών και άλλων μουσουλμανικών χωρών με το Ισραήλ.
Δεν διευκρινίστηκε τι ακριβώς σημαίνει η ένταξη για το Καζακστάν, που ήδη έχει διπλωματικές και εμπορικές σχέσεις με το Ισραήλ, αλλά σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Βανς, αποτελεί «μήνυμα» καθώς η Ουάσιγκτον διαβεβαιώνει ότι θα αυξηθεί ο αριθμός των χωρών που εντάσσονται στις εν λόγω συμφωνίες.
Η προσπάθεια ανάκτησης γεωπολιτικής και οικονομικής επιρροής των ΗΠΑ, στην ευαίσθητη αυτή περιοχή, δεν πρόκειται να είναι ευθύγραμμη και ομαλή, καθώς η Κεντρική Ασία κινδυνεύει να μετατραπεί και πάλι σε πεδίο αντιπαράθεσης των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων και υπάρχει ήδη η ανησυχία ότι μια αυξημένη αμερικανική παρουσία θα προκαλέσει αντιδράσεις από τη Ρωσία και την Κίνα επιβαρύνοντας τις ήδη εύθραυστες ισορροπίες της περιοχής.
