Στο αίμα βάφτηκαν οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Νεπάλ που οδήγησαν στην κατάρρευση της κυβέρνησης και στην παραίτηση του πρωθυπουργού Όλι μετά την πυρπόληση του κοινοβουλίου, δημόσιων κτιρίων, πολυτελών κατοικιών αξιωματούχων, μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς κ.ά. Ένοπλοι εισέβαλαν στο προεδρικό μέγαρο, ξυλοκόπησαν υπουργούς και στελέχη της κυβέρνησης, των οποίων τα σπίτια κάηκαν και φυγαδεύτηκαν με ελικόπτερα.
Ο συνολικός αριθμός των θυμάτων των πανεθνικών κινητοποιήσεων έχει φτάσει τους 72 με πάνω από 1.000 τραυματίες. Ήταν ένα διήμερο διαμαρτυριών της λεγόμενης γενιάς Ζ (GenZ) ενάντια στην κυβερνητική διαφθορά, τον νεποτισμό και την επίδειξη πλουτισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι ήταν η κυβερνητική απαγόρευση στην πρόσβαση στις εφαρμογές κοινωνικών δικτύων οι οποίες αποτελούν το κύριο μέσο επικοινωνίας των οικογενειών με την τεράστια μάζα μεταναστών εργαζομένων στο εξωτερικό.
Η δυσαρέσκεια κλιμακώθηκε και ξέσπασε σε οργή μετά τον θάνατο 19 διαδηλωτών από τις αστυνομικές δυνάμεις καταστολής στις 8 Σεπτέμβρη.
Το σπίτι του Όλι κάηκε, το σπίτι του πρώην πρωθυπουργού, Κανάλ, καταστράφηκε (η σύζυγός του σκοτώθηκε στην πυρκαγιά), ο πρώην πρωθυπουργός, Ντέουμπα, και η σύζυγός του (υπουργός Εξωτερικών) ξυλοκοπήθηκαν και συνελήφθησαν μετά την πυρπόληση της κατοικίας τους. Το σπίτι του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Σινγκ, κάηκε, η έπαυλη του πρώην πρωθυπουργού, Πρατσάντα, καταστράφηκε και ακόμη και το σπίτι του πρώην προέδρου, Μπαταράι, πυρπολήθηκε. Πάνω από 13.500 φυλακισμένοι αναφέρθηκε πως δραπέτευσαν από διάφορες φυλακές με την αστυνομία να ανακοινώνει πως έχει συλλάβει τους 3.700 περίπου. Επίσης υπήρξε μεγάλη καταστροφή δικαστικών αρχείων για σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς και εγκλημάτων όπως σεξουαλικές επιθέσεις και βιασμοί γυναικών.
Τελικά κινητοποιήθηκε ο στρατός επιβάλλοντας απαγόρευση κυκλοφορίας με τον αρχηγό του να κάνει διάγγελμα. Ο πρόεδρος του Νεπάλ κάλεσε σε μια ειρηνική διευθέτηση της κρίσης στο πλαίσιο του υφιστάμενου συντάγματος του 2015. Το ίδιο και τα τρία κυριότερα πολιτικά κόμματα, εκ των οποίων τα δύο έχουν τον τίτλο «κομμουνιστικό». Μάλιστα το ένα ονομάζεται Ενωμένο Μαρξιστικό-Λενινιστικό (Όλι) και το άλλο (Πρατσάντα) Μαοϊκό Κέντρο! Το τρίτο, το Κογκρέσο, είναι ο κύριος εκφραστής της αστικής τάξης.
Επίσης απελευθερώθηκε από τη φυλακή και ο επικεφαλής των «κεντρώων» Λαμιτσάνι, μικρότερος κυβερνητικός σύμμαχος της προηγούμενης κυβέρνησης το 2022-2023, υπό τον Πρατσάντα, που είχε φυλακιστεί για διαφθορά(!) για να «συμβάλλει» στη διατήρηση της τάξης.
Διαδηλωτές απαιτούσαν να διοριστεί στη θέση του πρωθυπουργού ο νυν δήμαρχος του Κατμαντού, Μπάλεν Σαχ, που έχει φιλοαμερικανικά αισθήματα. Φέρεται να είχε παλαιότερα συναντήσεις με τον Αμερικανό πρέσβη στο Κατμαντού, Ντιν Ρ. Τόμσον. Εκεί εμφανίστηκε θετικός στην συμμετοχή σε αμερικανικά προγράμματα για την αύξηση των σχέσεων «σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων, εμπορικών, κοινωνικών και πολιτικών». Νωρίτερα φέτος είχαν γίνει στο Νεπάλ και διαμαρτυρίες με αίτημα την αποκατάσταση της μοναρχίας. Φιλομοναρχικά στοιχεία φαίνεται πως πρωτοστάτησαν και στα βίαια γεγονότα, ζητώντας κατάργηση του υφιστάμενου συντάγματος. Στο κίνημα συμμετείχαν και κόμματα της αριστεράς που όμως διαχώρισαν τη θέση τους από την τυφλή βία, προειδοποιώντας ότι στην πορεία το κίνημα κατευθύνθηκε από αντιδραστικές δυνάμεις.
Ο στρατός του Νεπάλ διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη διαμεσολάβηση των συζητήσεων μεταξύ του προέδρου Πουντέλ, που ήταν υπό την προστασία του, εκπροσώπων των διαδηλωτών και των κομμάτων για τη σταθεροποίηση του συστήματος και τη διέξοδο από τη σφοδρή πολιτική κρίση.
Τελικά, ο πρόεδρος της χώρας διόρισε ως υπηρεσιακή πρωθυπουργό την Σουσίλα Κάρκι, την πρώην πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου. Προηγήθηκαν, κεκλεισμένων των θυρών, συζητήσεις με μέλη της νεολαίας που ηγήθηκαν των διαμαρτυριών, συνταγματολόγους, τον πρόεδρο της βουλής και τον αρχηγό του στρατού.
Ο δήμαρχος του Κατμαντού και ο πρώην επικεφαλής της εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας, Κούλμαν Γκίσινγκ, ήταν επίσης υποψήφιοι για τη θέση του πρωθυπουργού, αλλά και οι δύο αρνήθηκαν, πιθανώς επειδή θέλουν να συμμετάσχουν στις επόμενες εθνικές εκλογές.
Ενδεικτική των παρασκηνιακών εκβιασμών ήταν η αποκάλυψη του γνωστού Νεπαλέζου δημοσιογράφου, Κισόρ Νεπάλ. Ανάρτησε στο Χ πως ο αρχηγός του στρατού, Σιγκντέλ, ζήτησε από τον Πουντέλ να παραιτηθεί και να ανοίξει τον δρόμο για διαπραγματεύσεις με τον στρατό, κάτι στο οποίο λέγεται ότι ο πρόεδρος απάντησε: «Δεν θα παραιτηθώ. Σκοτώστε με και ρίξτε το φταίξιμο στους διαδηλωτές. Μετά μπορείτε να κάνετε ό,τι θέλετε».
Για τον διορισμό της Κάρκι υπήρξαν σοβαρές καταγγελίες αντισυνταγματικότητας, καθώς το σύνταγμα του 2015 δεν επιτρέπει σε μη μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων να λάβουν αυτό το αξίωμα. Επίσης η αντιδημοκρατική απόφασή της, που ήταν αποτέλεσμα της συμφωνίας διορισμού της, να διαλύσει το κοινοβούλιο και να προκηρύξει εκλογές για τις 5 Μαρτίου προκάλεσε σφοδρή αντιπαράθεση με τα κύρια κοινοβουλευτικά κόμματα. Οκτώ από αυτά εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση ζητώντας να ανακαλέσει την απόφαση αυτή.
Μέχρι τώρα έχουν διοριστεί μόνο 3 υπουργοί, καθώς προηγούνται έντονες διαπραγματεύσεις και διαφωνίες για την επιλογή των προσώπων. Ορίστηκαν ο υπουργός Εσωτερικών και Δικαιοσύνης, ο υπουργός Οικονομικών και ο υπουργός Ενέργειας, Υδάτινων Πόρων και Άρδευσης, Αστικής Ανάπτυξης, Φυσικών Υποδομών και Μεταφορών. Επίσης διορίστηκε η Γενική Εισαγγελέας του Νεπάλ, η πρώτη γυναίκα στην ιστορία της χώρας.
Δυστοκία παρουσιάζεται στον ορισμό του υπουργού Εξωτερικών ο οποίος θα κληθεί να «εξισορροπήσει» τα αντιτιθέμενα ιμπεριαλιστικά και περιφερειακά συμφέροντα που επηρεάζουν την εσωτερική πολιτική κατάσταση στο Νεπάλ και έπαιξαν ρόλο στα τελευταία γεγονότα.
Το Νεπάλ αποτελεί ένα πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ ιμπεριαλιστικών και περιφερειακών δυνάμεων, με την Κίνα να αποκτά σοβαρά ερείσματα. Ο Όλι που ανέλαβε χρέη πρωθυπουργού τον Ιούλη του 2024 συμμετείχε στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης και στη μεγάλη στρατιωτική παρέλαση που έγινε στο Πεκίνο. Επίσης στο περσινό πρώτο ταξίδι της θητείας του στην Κίνα υπέγραψε τη συμμετοχή του Νεπάλ στην κινεζική πρωτοβουλία «μία ζώνη, ένας δρόμος». Ιδιαίτερη επιρροή έχει και η Ινδία που αντιπροσωπεύει περίπου το 35% των άμεσων ξένων επενδύσεων. Πρόσφατα και η κυβέρνηση Τραμπ επανέφερε ένα επενδυτικό πρόγραμμα για το Νεπάλ που περιλαμβάνει ενεργειακά έργα και έργα οδικής βοήθειας.
Η Κίνα συνεχάρη τη νέα πρωθυπουργό για τον διορισμό της και εξέφρασε τη δέσμευσή της να συνεργαστεί για την περαιτέρω ενίσχυση των αμοιβαίων σχέσεων στη βάση των πέντε αρχών της ειρηνικής συνύπαρξης. Αυτό δήλωσε ο εκπρόσωπος τύπου του κινεζικού ΥΠΕΞ.
Ανακοίνωση εξέδωσαν οι γερουσιαστές της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων των Ηνωμένων Πολιτειών (ΗΠΑ), απευθύνοντας έκκληση για την απόδοση ευθυνών σε όσους εμπλέκονται στην ακραία καταστολή των πολιτών.
Η Κάρκι συνομίλησε τηλεφωνικά με τον Ινδό ομόλογό της Ναρέντρα Μόντι. Ήταν η πρώτη συνομιλία της με ξένο αρχηγό κυβέρνησης μετά την ανάληψη των καθηκόντων της. Απευθυνόμενος σε μια μαζική συγκέντρωση, ο Μόντι είπε ότι «το Νεπάλ, φωλιασμένο στην αγκαλιά των Ιμαλαΐων, είναι φίλος της Ινδίας—ένας στενός και έμπιστος φίλος. Μας συνδέει μια κοινή ιστορία, μια κοινή πίστη και προχωράμε μαζί μπροστά», αποτυπώνοντας τις βλέψεις της Ινδίας στον μικρό γείτονά της.
Μερικά ιστορικά στοιχεία: Από το 1996 έως το 2006, το Νεπάλ πέρασε έναν Λαϊκό Πόλεμο με στόχο την ολοκλήρωση μιας νέας δημοκρατικής επανάστασης και το διώξιμο του βασιλιά. Κάποια στιγμή, οι ένοπλες δυνάμεις του λαού περικύκλωσαν ακόμη και την πρωτεύουσα, το Κατμαντού, ελέγχοντας το 90% της χώρας. Ηγετική και κινητήρια δύναμη του κινήματος ήταν το Ενωμένο Κομμουνιστικό Κόμμα Νεπάλ (Μαοϊκό). Λόγω όμως της συμβιβαστικής γραμμής της ηγεσίας του, υπό τους Πρατσάντα και Μπαταράι, η επανάσταση δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, ενώ το κόμμα διασπάστηκε. Αντ’ αυτού, στα τέλη του 2006 υπέγραψαν μια ειρηνευτική συμφωνία με τα κυρίαρχα κόμματα της άρχουσας τάξης, παρέδωσαν οικειοθελώς τα όπλα και ενώθηκαν με την αστική τάξη και τους γαιοκτήμονες για να εγκαινιάσουν μια λεγόμενη «ειρηνική δημοκρατική εποχή». Έκτοτε πορεύονται ακολουθώντας μια αμιγώς σοσιαλδημοκρατική πολιτική.
Το 2008, η μοναρχία καταργήθηκε και μετά από επτά χρόνια διαμάχης, το Νεπάλ ψήφισε τελικά ένα νέο σύνταγμα το 2015, δημιουργώντας μια Ομοσπονδιακή Λαϊκή Δημοκρατία. Από τότε, μέσα σε 17 χρόνια, έχουν υπάρξει 13 κυβερνήσεις με τη συμμετοχή των ίδιων πάνω κάτω κομμάτων. Η μη εκπλήρωση των στόχων του Λαϊκού Πολέμου είναι και ο πυρήνας της σημερινής κρίσης που βιώνει το Νεπάλ.
