Τι κοινά χαρακτηριστικά έχει η ποιητική, υπερβατική “Αμυγδαλιά” της 36χρονης κινηματογραφίστριας Χριστίνας Φοίβης, με το πολιτικότατο ντοκιμαντέρ “48, Αντίσταση στον μεγάλο εποικισμό” της ομάδας 218, μια απροσχημάτιστη καταγγελία του ισραηλινού απαρτχάιντ;
Παρά τις διακριτές διαφορές στη φόρμα, γρήγορα εντοπίζει κανείς τις κοινές περιοχές στις θεματικές των δύο ταινιών. Στοχευμένα αντιρατσιστικές αμφότερες, εκκινούν από μια θεμελιώδη κοινή παραδοχή: Η ελευθερία είναι πριν απ’ όλα συλλογική υπόθεση.
Βρίσκω τον εαυτό μου συναντώντας τον άλλον. Ταξίδι αυτογνωσίας μέσα από αλλεπάλληλες συναντήσεις, με την ποιητική γραφή της μορφής να συνιστά βασικό στοιχείο ταυτότητας, η Αμυγδαλιά συγκινεί με την τρυφεράδα της γλώσσας, αλλά και τις αναπάντεχες παρεμβολές εκρήξεων του υποσυνείδητου που φτάνουν στον θεατή με την αμεσότητα μιας ριπής.
Ποιητική κατάθεση που ωριμάζει στο χρόνο, αποκαλύπτει με κάθε νέα θέαση κρυφές πτυχές και χάρες, προσκαλώντας τον θεατή να σκάψει βαθύτερα. Η Αμυγδαλιά είναι αθώα σαν αμάθητο παιδί, τολμηρή σαν εξεγερμένη έφηβη, και θαλασσινή ως τη ρίζα της. Στη θάλασσα απελευθερώνεται και παίζει, εξαγνίζει τα παραμορφωμένα σύμβολα και διαλύει τα στερεότυπα. Παντρεύει έτσι φουστανέλες και τσαρούχια με αφρικάνικα τουρμπάνια, (enkinsha) ακυρώνει με τ’ ακροδάχτυλά της την “ξενότητα” των συρματοπλεγμάτων, κουρνιάζει κάτω από προσκυνητάρια την κοριτσίστικη γύμνια της, και τραγουδάει αφρικάνικους σκοπούς στη λιτανεία της Παναγίας της Τήνου. Μας βεβαιώνει πως ο πόλεμος παράγει ξένους. Πως η πρώτη ξενιτιά είναι τα παιδικά χρόνια. Πως οι αμυγδαλιές φυτρώνουν στο χώρο του ανάμεσα. Και πως είναι στο χέρι μας να μην τις προσέξουμε απλά, αλλά να τις προστατέψουμε. Όπως η δημιουργός της Αμυγδαλιάς προστατεύει τα πανό στις διαδηλώσεις για την Παλαιστίνη.
Ναι, μια ταινία μπορεί να είναι μια φωλιά.
Για την ιστορία, η Αμυγδαλιά προβλήθηκε για πρώτη φορά στο 21ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, στη συνέχεια στις 25ες Νύχτες Πρεμιέρας της Αθήνας και σε αρκετά διεθνή φεστιβάλ, ενώ τιμήθηκε με το βραβείο Καλύτερης Πρώτης Ταινίας στη Mostra Internazionale del Cinema di Genova. Αυτές τις μέρες η Χριστίνα Φοίβη ολοκληρώνει τη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία της.
Δημοσιεύουμε, τέλος, μέρος πρόσφατης συνέντευξής της:
Για κάποιους συμπατριώτες μας η Παλαιστίνη ή η Αφρική είναι πολύ μακριά από την Ελλάδα. Τους συμμερίζεστε;
Χριστίνα Φοίβη: «Όχι, δεν είναι καθόλου μακριά. Το αντίθετο. Είμαστε στην ίδια γειτονιά. […] Ιστορικά έχουμε υπάρξει μέρος των ίδιων αυτοκρατοριών, έχουμε διασχίσει κοινά σταυροδρόμια. Μας συνδέουν διασπορές, εκτοπισμοί, κοινότητες που αμφισβητούν τα πλαστά σύνορα, […] κοινές χειρονομίες, εκφράσεις προσώπου, βλέμματα. Κοινοί κυκλικοί χοροί και τραγούδια, κοινές γεύσεις. Έχω αισθανθεί ότι η Ελλάδα μοιάζει πιο πολύ στη Γκάνα της Δυτικής Αφρικής παρά σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή πόλη έχω βρεθεί. Από τον Παλαιστινιακό κινηματογράφο έχω νιώσει πως η Ελλάδα μοιάζει περισσότερο στην Παλαιστίνη απ’ ότι στη λευκή Δύση την οποία τόσες κυβερνήσεις προσπαθούν να μας στριμώξουν να μιμηθούμε. […]
Τέχνη και πολιτική: Υπάρχει απολίτικη τέχνη; Είναι κάθε έργο τέχνης εξ ορισμού πολιτικό; Οφείλει σήμερα η τέχνη να “παίρνει θέση”; Και μπορεί η τέχνη που στρατεύεται να έχει ποιητική ιδιοσυγκρασία;
Χριστίνα Φοίβη: «Το α-πολιτικό είναι μια θέση. […] Το “απολίτικο” έργο τέχνης παίρνει μια θέση που ευνοεί τον ισχυρό και την εξουσία, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι δεν είναι πολιτικό. Το να παράγουμε τέχνη νομίζοντας ότι αποφεύγουμε την πολιτική είναι σαν να φυτεύουμε σπόρους στο τσιμέντο. […] Το να έχουμε συνέπεια είναι επίσης βασικό. […] Η τέχνη είναι από μόνη της θέση, αλλά οφείλει και να παίρνει θέση. Να είναι δηλαδή συνειδητές οι επιλογές μας. Ως δημιουργός θεωρώ ότι μέρος της δουλειάς μου είναι και πώς θα προβληθεί το έργο και υπό ποιες συνθήκες. Να είμαι ενεργή στη διανομή των έργων μου.
[…] Ποίηση σημαίνει ελευθερία βλέμματος στη σχέση μας με την ζωή. Πώς γίνεται να μην είναι ποιητική μια τέχνη που αγωνίζεται για το δίκιο, να σταματήσει η κοινωνική καταπίεση. […] Δικαιοσύνη σημαίνει να ζούμε όλοι καλά, όχι οι λίγοι. Να ζούμε, όχι απλά να επιβιώνουμε.
Η τέχνη είναι μια μορφή μαρτυρίας, ένα ντοκουμέντο του παρόντος. […]
Μπορεί η αλληλεγγύη να είναι ικανή ασπίδα απέναντι στην ανείπωτη βία με την οποία επιχειρεί να επιβληθεί στους λαούς ο ξεγυμνωμένος σήμερα, και την ίδια στιγμή ακραία επιθετικός ιμπεριαλισμός; Είναι η αλληλεγγύη το όπλο των λαών;
Χριστίνα Φοίβη: «Η αλληλεγγύη είναι ελπίδα, ζωή. Είναι σπόρος. Είναι αυτό που με σηκώνει όταν έχω πέσει, αυτό που μου θυμίζει την αγάπη όσο και να θέλει η σκληρότητα και ο κυνισμός να επιβληθεί ως μονοπώλιο χωρίς εναλλακτική στον μόνιμο πόλεμο του ιμπεριαλιστικού ρατσιστικού καπιταλισμού και της πατριαρχικής υπεροχής που χωρίζει τους ανθρώπους σε τάξεις, κατηγορίες, άξια και μη-άξια πλάσματα. Η αλληλεγγύη είναι ο μόνος δρόμος προς τη ζωή. Για όλο τον κόσμο που θέλει να ζήσει».
Η Αμυγδαλιά προβάλλεται ξανά στις 10 Μαΐου στις 8:00 μ.μ., στον πολιτιστικό χώρο ΛΑΛΑ (Δεριγνύ 39), είσοδος ελεύθερη.
Στο επόμενο φύλλο η κριτική παρουσίαση του «‘48, Αντίσταση στον μεγάλο εποικισμό» της ομάδας 218.
