Έχει χυθεί πολύ μελάνι και έχουν ξοδευτεί άπειρες ώρες γύρω από το νόημα και το περιεχόμενο της αλήθειας. Γύρω από την ετυμολογική γέννηση της λέξης, η ελληνική γλώσσα αναδεικνύει την αλήθεια μέσα από το α+λήθη, δηλαδή αυτό που δεν λησμονιέται, η ρώσικη λέξη για την αλήθεια (istina) σημαίνει τη ζωντανή ύπαρξη ενώ η λατινική αλήθεια (veritas) σήμαινε το ιερό τελετουργικό.
Η αλήθεια ως έννοια διακρίνεται σε αντικειμενική, σχετική και απόλυτη. Η πρώτη είναι η ουσία και το περιεχόμενο όλων των συμπερασμάτων τα οποία προέρχονται από τις κοινωνικές και φυσικές επιστήμες και επιβεβαιώθηκαν στην πράξη και τη ζωή. Για παράδειγμα, το ότι η γη κινείται γύρω από τον ήλιο είναι μία επιβεβαιωμένη άρα και αντικειμενική αλήθεια. Ο υποκειμενικός ιδεαλισμός (τα πράγματα υπάρχουν στο μυαλό μας ή στο «μυαλό» του θεού) αρνείται τις αλήθειες του φυσικού κόσμου (βροχή, θάνατος, φθορά) και τις μεταφέρει στο μικρόκοσμο του εγώ. Πρόκειται για μία επιστημονική ανοησία που έσπασε κόκαλα τη δεκαετία του ’90. Και βρήκε σάρκα και οστά στη διαδεδομένη μπούρδα «αν θέλεις κάτι πολύ, το σύμπαν θα συνωμοτήσει υπέρ σου».
Ο Β. Ι. Λένιν στο σπουδαίο έργο του «Υλισμός και εμπειριοκριτικισμός» (δύσκολο και αξεπέραστο) επισημαίνει ότι: «η ανθρώπινη σκέψη από τη φύση της είναι ικανή να μας δώσει την απόλυτη αλήθεια που δεν είναι τίποτα άλλο από ένα σύνολο σχετικών αληθειών. Ο κάθε σταθμός ανάπτυξης των επιστημών προσθέτει νέους κόκκους σ’ αυτό το σύνολο. Τα όρια όμως της αλήθειας, της κάθε επιστημονικής πρότασης είναι σχετικά -πότε περιορίζονται, πότε πλαταίνουν- κατά το μέτρο που προοδεύουν οι επιστήμες».
Έτσι, λοιπόν, η διαλεκτική της φύσης (ο διαλεκτικός υλισμός) θεωρεί ότι η γνώση και οι επιστήμες δεν είναι κάτι τελειωμένο και ολοκληρωμένο αλλά μία διαρκής πορεία από την άγνοια προς την γνώση. Ο πρωτόγονος άνθρωπος θαύμαζε τα πουλιά που πετούσαν στον ουρανό ώσπου να έρθουν οι επιστήμονες, οι φυσικοί, οι αεροναυπηγοί, η εφεύρεση νέων μετάλλων, η αεροδυναμική, για να φτιάξουν τα σύγχρονα αεροπλάνα, τα ελικόπτερα, τα ανεμόπτερα, τα αλεξίπτωτα κλπ. Η γνώση νίκησε την άγνοια, ο άνθρωπος εννόησε βαθύτερα τους νόμους της φύσης, ωστόσο, η αλήθεια γύρω από το ζήτημα είναι σχετική και όχι απόλυτη. Σχετίζεται με μια φάση ανάπτυξης του ανθρώπινου πνεύματος, είναι ένα σκαλοπάτι σε ένα μεγάλο προτσές ανάπτυξης. Δεν τελειώσαμε με το αεροπλάνο, έχουμε κι άλλο δρόμο μπροστά μας, όπως ο άνθρωπος έχει πολύ δρόμο για να ανακαλύπτει τους νόμους, τους περιορισμούς ή τις δυνατότητες της φύσης.
Σε αντίθεση με τους ιδεαλιστές που προσκυνούν το τυχαίο και το υποκειμενικό, οι διαλεκτικοί υλιστές λένε γνωρίστε, βαθύνετε, ανακαλύψτε, εφαρμόστε τα. Το ίδιο -αν και δυσκολότερα, διότι παρεμβαίνει ο ανθρώπινος παράγοντας, το τυχαίο, το απρόβλεπτο, ο λανθάνον ψυχισμός- ισχύει και για την κοινωνία. Στους αρχαίους κοινωνικούς σχηματισμούς, ο «γιος του θεού», το ανεξήγητο, το σκύψιμο του κεφαλιού στους ισχυρούς ή στους κανόνες ήταν σχεδόν απόλυτη αλήθεια, αφού αυτή ταυτιζόταν με τα ιερατεία, τις βασιλείες και τους δυνατούς. Ύστερα ήρθαν οι ανατροπές και οι αμφισβητήσεις, τα γιατί των πρωτοπόρων ανθρώπων και έγινε η απόλυτη αλήθεια του Ρα, του Δία, του βασιλιά και του κάθε δυνατού κοπρόσκυλου κουρέλια. Ήρθαν οι διαλεκτικοί, οι πρωτοπόροι, η Αναγέννηση, οι διαφωτιστές, οι επαναστάτες, οι «αβράκωτοι». Ανακαλύφθηκαν κοινωνικοί νόμοι (πχ δράση-αντίδραση), ο Λοκ στην Αγγλία μίλησε για την ανατροπή των αρχόντων όταν καταπιέζουν, ο Ροβεσπιέρος τους έστειλε στην καρμανιόλα, ο Λένιν απέδειξε πως «το αδύνατο γίνεται δυνατό» και πάει λέγοντας. Οι αλήθειες που αφορούν το λαό, την ταξική πάλη έγιναν κτήμα των μαζών.
Μα, τώρα, κυριαρχεί ο ζόφος, θα έλεγε ο απελπισμένος μας. Ναι, αλλά πίσω από τα σύννεφα κρύβεται ένας λαμπρός ήλιος, λέμε εμείς.
