Παλαιστίνη, 1936. Ο Γιούσεφ, νεαρός Παλαιστίνιος αγροτικής καταγωγής από ένα χωριό κοντά στην Ιερουσαλήμ, είναι τη μέρα στη δούλεψη ενός εύπορου, κοινωνικά ισχυρού συμπατριώτη του στην πόλη, τις νύχτες όμως επιστρέφει στα προγονικά εδάφη για να εμποδίσει την αρπαγή τους από τους σιωνιστές έποικους – τους οποίους συνδράμουν οι Βρετανοί αποικιοκράτες, ενώ ξεσπά η μεγάλη Αραβική Εξέγερση.
Το βασικό στοίχημα που καλείται κάθε φορά να κερδίσει ένας κινηματογραφιστής, είναι να καταφέρει να μπάσει αποτελεσματικά τον θεατή στην ατμόσφαιρα όσων διαδραματίζονται στην οθόνη. Κι αυτό το στοίχημα η Τζασίρ το κερδίζει από το πρώτο τρίλεπτο:
Η νευρική κάμερα καταγράφει με ασθμαίνοντα ρυθμό εκφραστικά ρυτιδιάσματα στις άκρες των ματιών, ξαφνικά πετάγματα πουλιών και θροΐσματα του αέρα, γόους που γίνονται κραυγές, ανεπαίσθητες συσπάσεις των χειλιών κι έναν καταιγισμό χρωμάτων• το γόνιμο χώμα και τα αρχαία δέντρα τραγουδούν παραδοσιακούς σκοπούς, η Παλαιστίνη που κυλάει στο αίμα των κυνηγημένων της Νάκμπα είναι εκκωφαντικά παρούσα, μπορεί ίσως και να τη μυρίσει κανείς, αν αφεθεί.
Γυρισμένο στη διάρκεια της ύστερης φάσης του γενοκτονικού πολέμου του ισραήλ στη Γάζα και του πρώτου κύματος επίθεσης εναντίον του Ιράν, το «Παλαιστίνη 36» της συγγραφέα και σκηνοθέτιδας Ανμαρί Τζασίρ [«Το αλάτι αυτής της θάλασσας» (2008), «Όταν σε είδα» (2012)] είναι μια συνταρακτική εμπειρία μύησης στην πραγματικότητα της ιστορικής Παλαιστίνης.
Τοποθετημένη στο ιστορικό πλαίσιο της Αραβο-Παλαιστινιακής εξέγερσης του 1936 ενάντια στη βρετανική αποικιακή κυριαρχία που σηματοδότησε η λεγόμενη «βρετανική εντολή», η ταινία παρακολουθεί μια καταιγιστική διαδοχή συγκρούσεων με ήρωες όλων των ηλικιών, φύλων και στρωμάτων, και το ταξικό στοιχείο διακριτά παρόν σ’ όλες τις κρίσιμες φάσεις. Η απεργία θ’ απλωθεί σε κάθε γωνιά της Παλαιστίνης• οι αναστολές των γαιοκτημόνων και οι πρόθυμοι ή απρόθυμοι προδότες θα θρέψουν τον βρετανικό αυταρχισμό και τη σιωνιστική ληστρικότητα, κι η επίπονη ενότητα θα σφυρηλατηθεί στην ακολουθία των αναμετρήσεων.
Όπως σημειώνουν σημαντικοί ιστορικοί, η Μεγάλη Αραβική Εξέγερση (1936 – 1939) υπήρξε η χοάνη μέσα στην οποία συγχωνεύτηκαν οι ποικίλες όψεις της παλαιστινιακής ταυτότητας. Ένωσε αστικά και αγροτικά σόγια, εύπορες και πάσχουσες οικογένειες σ’ ένα ενιαίο αγώνα ενάντια στον κοινό εχθρό: το σιωνισμό – και τη μαία του, τη βρετανική αυτοκρατορία.
Απαγορευμένο στο ισραήλ, γυρισμένο σε τοποθεσίες στην Παλαιστίνη και την Ιορδανία, το Palestine 36 περιλαμβάνει σπάνιο αρχειακό υλικό και σπουδαίους πρωταγωνιστές, όπως την παγκοσμίου φήμης Παλαιστίνια Χιάμ Αμπάς, τον 78χρονο σήμερα Βρετανό Τζέρεμι Άιρονς και τον αγαπημένο Ιρλανδό του Game of Thrones και του Παγκόσμιου Στόλου Σουμούντ Λίαμ Κάνινγκαμ.
Σε σχετικά πρόσφατη συνέντευξη στο ανεξάρτητο διαδικτυακό λογοτεχνικό περιοδικό και πολιτιστική πλατφόρμα Markaz Review, η Ανμαρί Τζασίρ είχε πολλά να πει:
«Ναι, βρισκόμαστε ακόμα, δυστυχώς, σε αποικιακή περίοδο. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν συνήθως τον όρο “μετα-αποικιοκρατία” κι αυτό με προβληματίζει. Μακάρι να υπήρχε μετα-αποικιοκρατία, αλλά όχι, βρισκόμαστε ακόμα στη φάση της αποικιοκρατίας.
Είμαι λάτρης της ιστορίας, και με γοητεύει η παλαιστινιακή εξέγερση του 1936. Νομίζω ότι είναι η κρίσιμη στιγμή στην ιστορία μας, […] γιατί θέτει το πλαίσιο για όλα όσα θ’ ακολουθήσουν• για την απώλεια της Παλαιστίνης. Βρίσκω εκπληκτικό τ’ ότι οι Βρετανοί έκαναν αυτά που κάνουν οι ισραηλινοί τώρα. […] Υπάρχει μεγάλη υπερηφάνεια για το γεγονός ότι είχαμε τη σημαντικότερη και μεγαλύτερη εξέγερση και απεργία (από τον Απρίλιο ως τον Οκτώβριο) ενάντια στη βρετανική αποικιοκρατία εκείνη την εποχή. Επρόκειτο για γενική απεργία• όλοι συμμετείχαν […]
Χρειάστηκε να σταματήσουμε και να ξεκινήσουμε τέσσερις φορές με όλα όσα συνέβαιναν, επειδή τα πράγματα χειροτέρευαν διαρκώς. […]
Αποκαταστήσαμε ένα ολόκληρο χωριό κοντά στη Ναμπλούς πριν γυρίσουμε τις κύριες σκηνές, αλλά [μετά] έπρεπε να πάμε αλλού επειδή ολόκληρη η περιοχή είχε κατακλυστεί από ένοπλους εποίκους. […] Οι σκηνές που γυρίστηκαν στην Παλαιστίνη ήταν οι σκηνές στην Ιερουσαλήμ και τη Γιάφα, και γυρίσαμε μερικά εσωτερικά στη Βηθλεέμ.
Η δημιουργία της ταινίας ήταν ένας τρόπος να συνεχίσουμε να υπάρχουμε – […] είμαστε εδώ, κάνουμε πράγματα με αγάπη και δεν θα εξαφανιστούμε. Ο πατέρας μου πλησιάζει τα 90, και είναι σαν να συνεχίζεται το ίδιο πράγμα. Νομίζω επίσης ότι τα τελευταία δύο χρόνια νιώθαμε πιο μόνοι από ποτέ. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι αυτό όχι μόνο συνεχίζεται μετά από δύο χρόνια αλλά χειροτερεύει. Ταυτόχρονα, η άλλη πλευρά αυτής της κατάστασης είναι ότι βλέπουμε ανθρώπους να μιλούν. Βλέπουμε ανθρώπους στους δρόμους σ’ όλον τον κόσμο να διαμαρτύρονται, κι αυτό είναι πραγματικά ενθαρρυντικό. […]»
*Συγκινητική, χαρακτηριστική της συνείδησης των Παλαιστινίων λεπτομέρεια: Σ’ όλη τη διάρκεια της συνέντευξης, η Τζασίρ αναφέρεται σταθερά στο ισραήλ και σε τοποθεσίες στα κατεχόμενα Παλαιστινιακά εδάφη ως “Παλαιστίνη”.
Βραβείο κοινού [καλύτερη ταινία] στο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Σάο Πάολο
Μεγάλο βραβείο [καλύτερη ταινία] στο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Τόκυο
Υποψήφια για καλύτερη ξενόγλωσση ταινία εκπροσωπώντας την Παλαιστίνη στα Όσκαρ 2026.
