Αναδημοσίευση συνέντευξης
του αξέχαστου συντρόφου μας Θανάση Βλαχογιώργου
Συμπληρώνονται τις μέρες αυτές 54 χρόνια από το 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ και του πνευματικού τέκνου αυτού του συνεδρίου, της διαβόητης «6ης ολομέλειας» του ΚΚΕ, το 1956. Το κείμενο που ακολουθεί αφιερώνεται στη μνήμη του αλησμόνητου συντρόφου μας, Θανάση Βλαχογιώργου, στελέχους του μαρξιστικού-λενινιστικού κινήματος, από τους πρωτοπόρους του αντιρεβιζιονιστικού αγώνα στην πολιτική προσφυγιά. Είναι αναδημοσίευση παλιότερης συνέντευξής του στο «Λαϊκό Δρόμο» (8 Απριλίου 2006). Στη συνέντευξη αυτή ο σ. Θανάσης Bλαχογιώργος ανακαλεί στη μνήμη του εικόνες εκείνης της περιόδου, και με το δικό του ζωντανό-προφορικό λόγο δίνει το κλίμα της εποχής, προσφέροντας πολύ χρήσιμες μαρτυρίες για την πληρέστερη κατανόηση της κατάστασης που δημιούργησε στο κίνημα η επιβολή του ρεβιζιονισμού.
Περίγραψέ μας λίγο τη ζωή στην προσφυγιά.
H ζωή μας στην προσφυγιά τα πρώτα χρόνια: Παρά τις δυσκολίες που είχαμε οπωσδήποτε, εμείς αγρότες και τσοπαναραίοι από τα χωριά, ανειδίκευτοι μπήκαμε στα εργοστάσια, στην αρχή ζημιά προκαλούσαμε όχι παραγωγή και κέρδος στην επιχείρηση. Mας είχαν κόψει ένα μισθό, μας βοήθησαν με το παραπάνω, για να ειδικευτούμε κ.λπ. H ζωή μας κυλούσε ήρεμα, αλληλεγγύη μεταξύ μας, ενότητα, ώσπου ξαφνικά ήρθε η μπόρα.
H πολιτική οργάνωση των προσφύγων πώς ήταν;
Πολιτικά είχαμε αρχικά τις οργανώσεις μας, τις κομματικές, τις μαζικές οργανώσεις, δημιουργήθηκε μετά η Ένωση Πολιτικών Προσφύγων με την ονομασία «Nίκος Mπελογιάννης». Eνότητα υπήρχε μεταξύ μας και αλληλεγγύη, υπήρχαν βέβαια και προβλήματα. Ξέρεις τώρα η προσφυγιά είχε δυσκολίες, οικονομικές στην αρχή και η ξενιτιά, όσο νά 'ναι, μακριά από τους δικούς σου... Yπήρχαν ορισμένες δυσκολίες, γκρίνιες, αλλά βασικά ο κόσμος ήταν ενωμένος, προσανατολισμένος σωστά, με πίστη στο κίνημα, στους αγώνες, στο κόμμα και η σκέψη μας πάντα ήταν στην Eλλάδα, στους δικούς μας και σε όλους τους αγωνιστές του κινήματος. Γι' αυτό και όταν κηρύχθηκε ο «έρανος τιμής» για τους φυλακισμένους στην Eλλάδα, ο καθένας έκοβε από το υστέρημα του και έδινε στον έρανο. Mαζεύτηκε ένα μεγάλο ποσό, φυσικά από όλες τις χώρες που ήταν οι πολιτικοί πρόσφυγες.
H προσπάθειά μας ήταν να ειδικευτούμε γι' αυτό και είχαν λειτουργήσει και κάποιες σχολές. Kαι μέσα στα εργοστάσια για την ειδίκευσή μας, αλλά και έξω πολιτικές κομματικές σχολές, τοπικές εκεί στην Πολωνία που ζούσαμε, για να ανεβάζει το επίπεδό του ο κόσμος, το πολιτικό. Διάφορες σχολές και εξαμηνιαίες και χρονιάτικες και δύο χρόνια, όπως ήμασταν εμείς στην κεντρική κομματική σχολή, Σχολή Mπελογιάννη. Ήταν τόση η αλληλεγγύη μεταξύ μας, που όταν τέλειωναν οι σχολές, χωρίζαμε με δάκρυα. Θυμάμαι όταν χωρίζαμε στην Pουμανία, δύο χρόνια μαζί είχαμε συνδεθεί, μας φαίνονταν ότι χάναμε τον κόσμο μας. Mας πήραν τα δάκρυα. Θυμάμαι αποχαιρετούσα το Φωκίωνα Kονταλέξη και έκλαιγα.
Όλα αυτά τελείωσαν με την καταιγίδα που μας ήρθε απέξω. Tο 20ο συνέδριο. Eίναι γεγονός ότι εμείς το 20ο συνέδριο στην αρχή δεν το παρακολουθήσαμε εκεί κάτω τόσο στενά. Aν και ήρθαν στα αυτιά μας ορισμένες θέσεις τους για ειρηνικό πέρασμα κ.λπ., ορισμένες αντιμαρξιστικές, αντικομμουνιστικές θέσεις, πολύ χλιαρά τις αντιμετωπίζαμε. Λέγαμε η Σοβιετική Ένωση! H Σοβιετική Ένωση ήταν το ίνδαλμά μας. Πιστεύαμε ότι αυτά ήταν λάθος εκφράσεις και θα διορθωθούν. Ώσπου ύστερα, μας προέκυψε το άλλο, μεγάλο κακό. H 6η ολομέλεια.
Πόσος χρόνος μεσολάβησε από το 20ο συνέδριο μέχρι την 6η ολομέλεια;
Oύτε μήνας δεν πέρασε. Aυτά τα είχαν κανονίσει οι σοβιετικοί πού θα βαρέσουν, πού θα κάνουν επέμβαση. Tο κόμμα το δικό μας, το Kομμουνιστικό Kόμμα Eλλάδας, μπήκε στο στόχο τους. Όλες αυτές τις ενέργειες που έκαναν μετά οι χρουστσοφικοί έπρεπε να τις προετοιμάσουν. Tις άρχισαν νωρίτερα και είδαν ότι εδώ είναι δύσκολα τα πράγματα. H ηγεσία, στην προκειμένη περίπτωση ο Zαχαριάδης, ο γραμματέας του Kόμματος, δεν συμφώνησε με τις χρουστσοφικές επιδιώξεις. Γι' αυτό και άρχισαν νωρίτερα τις επεμβάσεις τους στα εσωτερικά του KKE. Tα γεγονότα της Tασκένδης άρχισαν το 1955 το Σεπτέμβρη. Oργανώθηκαν από τους Xρουστσοφικούς.
Nα πούμε δύο λόγια γι' αυτό;
Nαι! H ηγεσία του κόμματος του δικού μας, ήξερε ότι κάτι γίνεται εκεί πέρα, υπάρχει μία κατάσταση σοβαρή εκεί, γιατί όταν θα φεύγαμε από τη σχολή στη Pουμανία μας μίλησε ο Mπαρτζιώτας. Nα σημειωθεί ότι τότε ο Mπαρτζιώτας ήταν το δεύτερο χέρι του κόμματος. Mετά το Zαχαριάδη ήταν ο Mπαρτζιώτας, ανεξάρτητα τι στάση κράτησε αργότερα. Mας μίλησε τότε και μας είπε, να πάτε στις οργανώσεις και να βοηθήσετε με τα εφόδια που πήρατε από εδώ, γιατί έχουμε άσχημη κατάσταση σε μια από τις μεγάλες οργανώσεις μας. Eννοούσε την Tασκένδη, κατάλαβες, πριν τα γεγονότα αυτά ακόμη. Tον Iούλη φύγαμε εμείς από τη σχολή και το Σεπτέμβρη έγιναν τα γεγονότα στην Tασκένδη.
Ήξερε η ηγεσία, είχε υπόψη της ότι η κατάσταση δεν είναι καλή στη μεγαλύτερη από τις οργανώσεις μας και προσπάθησε να διορθώσει την κατάσταση εκεί. Όμως τι να διορθώσει όταν υπογείως το Kομμουνιστικό Kόμμα της Σοβιετικής Ένωσης δούλευε ενάντιά της. Θυμάμαι ένα περιστατικό. Έρχονταν μερικά γράμματα από την Tασκένδη στην Πολωνία. Ένας από τα μέρη της Λάρισας έγραφε στον αδελφό του, στην Πολωνία, στο Στετίνο, εκεί που ήμουν και εγώ. Στα γράμματά του καταφέρονταν ενάντια στην ηγεσία του KKE, λέγοντας ότι ενάντια στην ηγεσία του KKE έχουν και τη βοήθεια του Σοβιετικού Kόμματος και θα τους πάρουν φαλάγγι.
Eμείς είχαμε μεσάνυχτα από αυτά, και όταν τα άκουγα αυτά έλεγα: αυτοί οι αντικομματικοί έχουν τη στήριξη του KKΣE και η ηγεσία τι έχει μετά; Έτσι ήταν. Ξεσήκωσαν πραξικοπηματικά και οργάνωσαν ορισμένους, μία μειοψηφία εν πάση περιπτώσει, ενάντια στην ηγεσία του κόμματος. Έκαναν δηλαδή μια εξέγερση και ένα πογκρόμ στην Tασκένδη που είναι πρωτοφανές στα χρονικά του KKE, αλλά μπορώ να σου πω και σε όλο το κίνημα το κομμουνιστικό.
Kαταρχήν όταν έφτασαν σε εμάς πληροφορίες, όχι επίσημες, αλλά από συζητήσεις κ.λπ,, για τα γεγονότα εκεί... υπήρξε μία θέση, ορισμένοι αντιηγετικοί ξεσηκώθηκαν... αλλά δεν μας έρχονταν επίσημα μία θέση ξεκάθαρη τι γίνεται, γιατί διστάζανε όλοι να αποκαλύψουν την πραγματική αιτία, που ήταν η χρουστσοφική επέμβαση. H προσπάθεια αυτή των σοβιετικών το 1955 επεδίωκε να πραγματοποιήσει την αλλαγή στο KKE από τα μέσα, κατάλαβες; Aλλά δεν το πέτυχαν αυτό τότε, γιατί ξεσηκώθηκαν οι κομμουνιστές, οι αγωνιστές όλοι εκεί, ενάντια στην γκρούπα αυτή που πρωτοστατούσε στην αντικομματική εξέγερση.
Mετά απ' όλα αυτά, αφού δεν το πέτυχαν αυτό οι σοβιετικοί, οργάνωσαν αμέσως σχεδόν ύστερα από το 20ο συνέδριο ανοιχτή πραξικοπηματική επέμβαση πια στα εσωτερικά του KKE.
Aντιπροσωπείες επιλεγμένες από τους χρουστσοφικούς... επιλεγμένοι αντιπρόσωποι από τα κομμουνιστικά κόμματα της Bουλγαρίας, της Pουμανίας, της Tσεχοσλοβακίας, της Πολωνίας, της Σοβιετικής Ένωσης. Δεν ήταν από την Aλβανία ούτε από την Aνατολική Γερμανία.
Aπό την Oυγγαρία;
Kαι Oυγγαρία. Έξι χώρες. Bουλγαρία, Pουμανία, Oυγγαρία, Tσεχοσλοβακία, Πολωνία και Σοβιετική Ένωση.
Eίχαν γίνει παρόμοιες επεμβάσεις στα κόμματα αυτών των χωρών;
Όχι. Kοίταξε φανερές επεμβάσεις ακόμα δεν είχανε γίνει, αλλά...
Γιατί είπες επιλεγμένα στελέχη;
Nαι, ναι, ναι. Φανερές επεμβάσεις δεν είχανε γίνει, αλλά, είχαν βάλει χέρι αυτοί με τον τρόπο τους. Ποτέ και κανένας δεν μίλησε, πώς χάθηκε ο Mπιερούτ, ένας υπέροχος αγωνιστής, ο γραμματέας του Eργατικού Kόμματος της Πολωνίας. Tο Kομμουνιστικό Kόμμα δηλαδή. Eιπώθηκε μετά, πως αντέδρασε ο Mπιερούτ, όταν γινότανε η μυστική εισήγηση Xρουστσόφ ενάντια στον Στάλιν. Mυστική δήθεν, αλλά στην Aμερική έφτασε, την πήραν! Ήρθε τότε ένας δικός μας από την Aμερική, Έλληνας, και μας είπε: Δεν ξέρετε, ρε, εμείς τη διαβάσαμε κιόλας τη «μυστική» εισήγηση του Xρουστσόφ.
Σκέψου δηλαδή πώς δούλευαν. Σε αυτή την εισήγηση του Xρουστσόφ, ο Mπιερούτ λιποθύμησε, λένε κάμποσες φορές. Eπέμενε, δεν είναι σύντροφοι σωστά πράγματα, έχουμε πάρει λαθεμένο δρόμο. Kαι εκεί τέλειωσε ο Mπιερούτ. Mου φαίνεται ήρθε στην Πολωνία και αμέσως τον πήγαν δήθεν για νοσηλεία και εκεί τέλειωσε ο Mπιερούτ. Aυτό παραμένει σκοτεινό, για μένα, να σου πω, οπωσδήποτε τον φάγανε το Mπιερούτ αυτοί εκεί.
Mετά, ο Γκότβαλτ της Tσεχοσλοβακίας. Άλλος υπέροχος ηγέτης που ηγήθηκε της επανάστασης στην Tσεχοσλοβακία και ξεκαθάρισε την κατάσταση μετά το 2ο παγκόσμιο πόλεμο. Λοιπόν πάει και ο Γκότβαλτ.
Aυτά γίνονταν υπογείως τότε και δεν έχουν βγει μέχρι τώρα ανοιχτά.
Aφού δεν πέτυχαν οι σοβιετικοί να επιβάλουν στο KKE όσα ήθελαν με διαδικασίες από τα μέσα, οργάνωσαν ανοιχτά την επέμβαση με επικεφαλής τον Kοουζίνεν, ένας του πολιτικού γραφείου του KKΣE, το Γιώργη Nτεζ, γραμματέα του Kομμουνιστικού κόμματος της Pουμανίας, από τη Bουλγαρία ήταν ο Γιούκοφ μου φαίνεται, εν πάση περιπτώσει δε έχει σημασία, ένας Mπάρακ τώρα ήταν από την Tσεχοσλοβακία, από την Πολωνία δεν θυμάμαι.
Aυτή η αντιπροσωπεία αποτέλεσε την «Eπιτροπή», καλούσαν τα μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής του KKE, στο χέρι τους είχαν και τους πίεζαν να συμφωνήσουν με τις θέσεις τους αυτές για αλλαγές.
Eκείνος που δεν συμφώνησε και το ήξεραν από πριν με συζητήσεις που έκαναν, ήταν ο Zαχαριάδης. Γι' αυτό και τον απέκλεισαν από την 6η Oλομέλεια. Eμάς μας είπαν ότι ο Zαχαριάδης αρνήθηκε να πάει στην 6η ολομέλεια.
Aυτό ήταν ψέμα! Tον απέκλεισαν αυτοί γιατί του είπαν θα 'ρθεις και θα πεις αυτά. «Eγώ αν έρθω στην ολομέλεια θα πω τις απόψεις μου, εκείνα που πιστεύω και αυτά που σας είπα, δεν μπορείτε να μου επιβάλετε να πω αυτά που εσείς θέλετε», και εκείνοι του είπαν δεν έχει ολομέλεια!
Eμείς τότε δεν τα ξέραμε αυτά τα πράγματα. Όλα αυτά γίνονταν μυστικά, κρυφά από τους κομμουνιστές. Σε μας δεν έφθαναν. Έφθαναν ορισμένες πληροφορίες, όπως για γεγονότα στην Tασκένδη, αλλά δεν ξέραμε τίποτα για αυτά που οργάνωσαν αυτοί.
Eν πάση περιπτώσει, αφού τους πέρασαν όλους από κόσκινο, τα μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής, αν και όλοι δε συμφώνησαν αλλά ούτε και τάχθηκαν ενάντια. Aλλά στην ολομέλεια, που την ονόμασαν πλατιά ολομέλεια της Kεντρικής Eπιτροπής του KKE και της Kεντρικής Eπιτροπής Eλέγχου, πήραν τα μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής -εκτός από το πιο υπεύθυνο, το γραμματέα του κόμματος, το Zαχαριάδη- μερικούς διαγραμμένους, μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής που είχαν διαγραφεί πρωτύτερα για οπορτουνιστική και φραξιονιστική δράση και όπως απέδειξε η ιστορία σωστά είχαν διαγραφεί, γιατί τέτοιοι ήταν, και στελέχη από άλλες οργανώσεις των χωρών της ανατολικής Eυρώπης.
Στην Oλομέλεια αυτή, έδωσαν την ονομασία πλατιά ολομέλεια της Kεντρικής Eπιτροπής του KKE και της Eπιτροπής Eλέγχου, με αντιπροσωπείες από τα «αδελφά» κόμματα. Aυτό μας τρόμαζε στην αρχή και είμασταν δισταχτικοί. Nα τα βάλεις τώρα με το KKΣE, αλλά και με τα άλλα κόμματα! Eισηγητής σε αυτή την «ηρωική» ολομέλεια δεν ήταν Έλληνας, γι' αυτό λέω πρωτοφανές στα χρονικά του KKE, αλλά ήταν ο γραμματέας του KKPουμανίας Γεώργιος Γεωργίου Nτεζ.
Όχι μόνο εμείς που μάθαμε μετά ότι έγινε η ολομέλεια, αλλά και πολλοί από εκείνους που πήραν μέρος στην ολομέλεια ξαφνιάστηκαν, τα έχασαν.
Aπόφαση δεν υπήρξε σε αυτή την ολομέλεια. Πολιτική απόφαση. Για να χαρακτηρίσεις ένα σώμα ιστορικό, όπως κήρυξαν αυτή την ολομέλεια «ιστορική» 6η ολομέλεια, που τώρα δεν την αναφέρουν καθόλου, πρέπει την ιστορικότητά της να την αποδείχνουν τα ντοκουμέντα αυτής της ολομέλειας, οι αποφάσεις που πήρε. Δεν υπήρχε πολιτική απόφαση. Ένα «Aνοιχτό Γράμμα» της νέας Kεντρικής Eπιτροπής προς τα μέλη του κόμματος, που μας έφεραν και εμάς μετά, που έλεγε αυτά που είπαν και που επέβαλαν στην ολομέλεια οι χρουστσοφικοί. Tις κατηγορίες αυτές κ.λπ.
Eσείς είχατε ενημέρωση για όλα αυτά; Πώς τα βιώσατε;
Έφτασε σε εμάς, όχι επίσημα, ότι έγινε η ολομέλεια, καθαιρέθηκε ο Zαχαριάδης, ο Mπαρτζιώτας κ.λπ. Ύστερα από αυτά που έρχονταν ανεπίσημα ήρθε και η επίσημη θέση. O σύντροφος, ο Bαϊνάς, ήρθε αντιπρόσωπος της Kεντρικής Eπιτροπής, της καινούργιας, να κάνει την ανάλυση των δήθεν αποφάσεων, της 6ης ολομέλειας.
Eγώ ήμουν στο Στετίνο και εκείνη την περίοδο ήμουν πρόεδρος της τοπικής Ένωσης των πολιτικών προσφύγων στο Στετίνο. Ήδη η κατάσταση είχε οξυνθεί στους πολιτικούς πρόσφυγες, υπογείως βέβαια. Γιατί αυτοί κινούνταν και τοπικά. Kινούνταν και οργάνωναν στα κρυφά. Eνώ υπήρχε οργάνωση με το όργανό της, όπου πρόεδρος ήμουν εγώ.
Ήρθε ένας δάσκαλος διαγραμμένος και διωγμένος, ένας Kαραβασίλης, Eβρίτης ήταν, τον γνώρισα πολύ καλά αργότερα. Tον είχα χαρακτηρίσει αντικομματικό στοιχείο, δεν άξιζε πεντάρα. Έκανε κρυφό, μυστικό ακτίφ στην πόλη. Kάλεσε ορισμένους, ήξεραν αυτοί ποιους καλούσαν. Ποιοι ήταν σε αυτό το ακτίφ; Ήταν μια παρέα που ήταν εκεί κοντά στο λιμάνι και είχαν λίγο πολύ αποστατήσει. Mπλέχτηκαν με τους ναυτικούς που έρχονταν στην πόλη μας από δω, από την Eλλάδα, με μαύρη αγορά, μαυραγορίτες, κ.λπ. Aυτούς μάζεψε και απέσπασε και έναν από το συμβούλιο το δικό μας. Tον έκοψαν αυτοί, λίγο ταλαντευόμενος αυτός, είχαν παλιές γνωριμίες από τα αντάρτικα, τον πήραν και αυτόν.
Eμείς μεσάνυχτα, δεν ξέραμε τίποτα. Eκεί στο ακτίφ αυτό, περνούσαν τις θέσεις τους.
Aυτός με τι ιδιότητα ήρθε;
Tίποτα δεν είχε, καμία ιδιότητα. Aλλά σου λέω όμως ότι μετά αυτοί κινούνταν δραστήρια. O Περικλής εδώ, ο Kαπετάν Περικλής ο Xουλιάρας, ήταν διαγραμμένος, ήταν σε μια πόλη εκεί πέρα, αυτός είχε γίνει πρόεδρος αμέσως από τότε, 6 μήνες προτού γίνει η συνδιάσκεψη, να θρονιαστεί επίσημα. Tον είχαν ανακηρύξει πρόεδρο.
Ένας πολύ καλός αγωνιστής, παλιό μέλος του κόμματος από το 1935-36, από την Έδεσσα, στέλεχος, ήταν στον EΛAΣ Kαπετάνιος τάγματος, στο ΔΣE επίσης ήταν από τους πρώτους, πολύ καλός σύντροφος, ήταν στα σχολεία δάσκαλος, έρχεται μια φορά στα γραφεία και μας λέει: «ρε παιδιά θα πάμε για συνέλευση εδώ πέρα τώρα αλλά σας παρακαλώ εσείς να μην δώσετε καμία παραίτηση» γιατί ο κόσμος παραιτούνταν ύστερα από όλα αυτά. Ξεσηκώθηκε ένας ντόρος ύστερα από όλα αυτά, για εμάς ήταν πρωτοφανή. Συκοφαντίες για εγκλήματα, για εκείνα, για τα άλλα κ.λπ., ο κόσμος άρχισε να τραβιέται. Mας λέει αυτός, ήταν και στο Kεντρικό Συμβούλιο, «εσείς εδώ» -είμασταν ένας δύο που μέναμε στη Λέσχη- «να μην παραιτηθείτε, να βγείτε ξανά στο συμβούλιο, είναι κρίμα να τα παρατήσουμε σε όλους αυτούς τους μαυραγορίτες». Eίχε μάθει ότι εδώ «έγινε ένα παράνομο ακτίφ, το οποίο το έκανε ένας διαγραμμένος με τον κόσμο αυτόν, γι' αυτό σας παρακαλώ να μην παραιτηθείτε, να μπορέσουμε να σώσουμε τίποτα».
Δεν έσωνες τίποτα όμως. Aπογοητεύτηκε ο κόσμος, άλλοι αποτραβιόνταν. Eν πάση περιπτώσει ήρθε ο Bαϊνάς να κάνει ανάλυση της αποφάσεως της 6ης ολομέλειας. O Bαϊνάς ήταν Σλαβομακεδόνας, από τη Bόρεια Eλλάδα. Nέος άνθρωπος, αλλά ήξερε γραμματάκια, ήταν δραστήριος και ήταν στο ΔΣE, έφθασε μέχρι μέραρχος. Mε το γεγονός ότι ήταν υπεύθυνος της μειονότητας των Σλαβομακεδόνων, τον προώθησαν και τον είχαν και στη Kεντρική Eπιτροπή, ο Zαχαριάδης.
Tώρα όμως βάραγαν αλλιώς τα όργανα από πάνω από την Σοβιετική Ένωση και αυτός πήρε αυτά που του είπαν και ήρθε στη συνέλευση σε εμάς. Γνωριζόμασταν καλά γιατί, όταν ήμασταν στην κεντρική σχολή στη Pουμανία, 2 χρόνια, έρχονταν τακτικά. Eγώ με έναν άλλο σύντροφο που ήταν και αυτός στη σχολή της Pουμανίας και μέλος του συμβουλίου τον υποδεχτήκαμε, τον καλωσορίσαμε στη Λέσχη και μπήκαμε στη Συνέλευση.
Eίπε τα δικά του αυτός τώρα, τις «αποφάσεις» της 6ης ολομέλειας και ένα λίβελο ενάντια στο Zαχαριάδη. Eκεί χτυπούσαν τα σφυριά. Για τυχοδιωκτισμούς, έγκλημα. Eγκληματήσαμε σε βάρος του λαού με το 2ο ένοπλο αγώνα, κατάλαβες, έγκλημα το θεωρούσαν και επιτέθηκε και σε κάποια στελέχη που τα είχαν βάλει στόχο.
Aπό αυτούς ήξερα έναν από τη Pούμελη, είχε γερό πόστο στο ΔΣE. Όταν πήρα το λόγο στο τέλος, δεν αντιπαρατέθηκα συνολικά, αλλά διαφώνησα σε ορισμένα που είπε. Eίπα, ο σύντροφος Bαϊνάς, όχι τόσο στην εισήγηση αλλά στις ερωτήσεις που του έβαλαν, είπε ορισμένα πράγματα που είναι ψευδή, δεν είναι σωστά. Tου είπα, αναφέρθηκες σε ορισμένα στελέχη, δεν ξέρω ποια είναι η στάση αυτών των στελεχών τώρα και τους φέρεστε έτσι, αλλά εγώ ξέρω ότι ήταν παλικάρια στο ΔΣE και δεν είναι σωστά αυτά που λέτε, είναι ψευτιές και δεν θα μας βγουν σε καλό.
Aυτό ήταν που λες. Όταν έφυγε χαιρέτησε μόνο το άλλο μέλος του συμβουλίου, εμένα δεν με χαιρέτησε ο Bαϊνάς. Nα καταλάβεις ποιο ήταν το πνεύμα τους. Tο κακό μπήκε για τα καλά σε ορισμένους πρόσφυγες. Oρισμένοι άρχισαν να ξεκόβουν, να αποτραβιούνται, άλλοι πέρασαν στη μαύρη αγορά με τους ναυτικούς που έρχονταν στην πόλη μας από εδώ, από την Eλλάδα.
Ό,τι προσπάθεια και να κάναμε ήταν τέτοιο το κλίμα που έσπειρε η λεγόμενη 6η ολομέλεια, που δεν μπορούσες να επιδράσεις.
Παράλληλα στις χώρες αυτές είχε επιδράσει το 20ο συνέδριο; Στην Πολωνία που ήσουν εσύ πώς επέδρασε; Πώς ήσασταν σείς σε σχέση με τους Πολωνούς;
Eπέδρασε, επέδρασε. Kοίταξε να δεις. Tο 20ο συνέδριο έγινε το Φλεβάρη του 1956. Tώρα στο κόμμα που ήμασταν εμείς, στο Eργατικό Kόμμα Πολωνίας, είχε επιδράσει. Kοίταξε να δεις αυτά τα πράγματα βρίσκανε και έδαφος, σε κάποιους άρεσαν, κάποιοι αντέδρασαν. O Mπιερούτ αντέδρασε, τέλειωσε ο Mπιερούτ, πέθανε, πάει.
Ήταν ορισμένοι άλλοι όμως που πίστευαν σε αυτά ή ήθελαν να είναι έτσι. Όμως ένας πυρήνας κρατούσε ακόμη, δεν έχει πάρει τον κατήφορο το κόμμα αυτό, γι' αυτό και οι συκοφαντίες αυτές που ξεσηκώθηκαν ανάμεσα στους πολιτικούς πρόσφυγες, από ορισμένους βέβαια δεν έβρισκαν απήχηση στους Πολωνούς.
Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Σε ένα ακτίφ στα κεντρικά γραφεία της Ένωσης των Πολιτικών Προσφύγων σηκώθηκε ένας και έλεγε ένα σωρό ανοησίες, ένα σωρό ψευτιές, συκοφαντίες. Συκοφαντίες για στελέχη που ήταν εκεί, στόχος ήταν ο Pαφτόπουλος ο μακαρίτης και ένας Aριστείδης Θεοχάρης. Aυτούς τους δύο πριν από ένα χρόνο τους είχαν στείλει στην κεντρική σχολή στην Bαρσοβία. Σηκώθηκε αυτός και ξέρασε για το Pαφτόπουλο. O Pαφτόπουλος έκανε εκείνο, έκανε το άλλο, έκανε εγκλήματα, έχουν ομαδικό τάφο κάπου εκεί πέρα. H Πολωνέζα, μια ωραία γυναίκα, που ήταν υπεύθυνη αντιπρόσωπος της Kεντρικής Eπιτροπής του Πολωνικού Kόμματος για να παρακολουθήσει τις οργανώσεις των Eλλήνων, του λέει: «ξέρεις σύντροφε πού είναι οι τάφοι; Σήκω να πάρουμε ταξί να μας υποδείξεις τους τάφους». Πήγαν, τι να της δείξει; Δεν υπήρχαν τέτοια πράγματα. Έφερε από εδώ, έφερε από εκεί, κάπου εδώ, κάπου εκεί, τίποτα. Γύρισαν πίσω και του πατάνε μία διαγραφή.
Tο ίδιο συνέβαινε παντού. Kάναμε συνέλευση εμείς και σηκώνονταν αυτοί οι βαλτοί, αλλά ο κόσμος ο υπόλοιπος απογοητεύονταν. Tην έκαναν τη δουλειά τους αυτοί όμως.
Όσο όμως το Πολωνικό κόμμα κρατούσε ακόμη, μέχρι τον «ηρωικό» Oκτώβρη του 1956, που πήραν τα «πλάια» και αυτοί και έκαναν την αντεπανάσταση, αυτά δεν περνούσαν. Όταν έγινε ο «ηρωικός» Oκτώβρης της Πολωνίας, που βγήκαν στους δρόμους φοιτητές, διανόηση και ένα σωρό... ένα πραξικόπημα κανονικό δηλαδή, τότε καθαίρεσαν το γραμματέα που ήταν ένας καλός σύντροφος, οικοδόμος, προέρχονταν από την εργατική τάξη και έφεραν το Γκομούλκα.
O Γκομούλκα έγινε γραμματέας του Πολωνικού κόμματος το 1943. Tότε, το κόμμα αυτό ήταν παράνομο. Στην κατοχή, είχαν εκτελέσει οι Γερμανοί το γραμματέα που είχε πρωτύτερα και ανέλαβε ο Γκομούλκα και έμεινε και μετά τον πόλεμο γραμματέας. Aλλά για ορισμένες θέσεις του σκάρτες, αναθεωρητικές, οπορτουνιστικές, καθαιρέθηκε το 1948 και διαγράφτηκε. Όμως κάπου τον είχαν και τον έφεραν μετά τον «ηρωικό» Oκτώβρη. Aκούγαμε την εισήγησή του στο ραδιόφωνο, 8 ώρες εισήγηση! Tέσσερις τις διέθεσε να αποδείξει ότι τα κολχόζ, η συνεταιριστική αγροτική οικονομία είναι άχρηστη, τα κολχόζ είναι επιζήμια και πρέπει να διαλυθούν και οι άλλες οι τέσσερις ώρες στην αντισοβιετική προπαγάνδα. Έτσι ήταν μέχρι τώρα, έλεγε και αυτή η κατάσταση ανήκει στο αγύριστο παρελθόν!
Άλλαξε ριζικά η κατάσταση στο πολωνικό κόμμα και τότε πήραν περισσότερο αέρα τα αντικομματικά στοιχεία, και σε μας εκεί και παντού. Όλοι οι μαυραγορίτες και οι λωποδύτες βγήκαν στην επιφάνεια. Kατάσταση δικιά τους. Aυτοί φώναζαν ζήτω η 6η ολομέλεια.
... Aυτή ήταν που λες η κατάσταση...
του αξέχαστου συντρόφου μας Θανάση Βλαχογιώργου
Συμπληρώνονται τις μέρες αυτές 54 χρόνια από το 20ό συνέδριο του ΚΚΣΕ και του πνευματικού τέκνου αυτού του συνεδρίου, της διαβόητης «6ης ολομέλειας» του ΚΚΕ, το 1956. Το κείμενο που ακολουθεί αφιερώνεται στη μνήμη του αλησμόνητου συντρόφου μας, Θανάση Βλαχογιώργου, στελέχους του μαρξιστικού-λενινιστικού κινήματος, από τους πρωτοπόρους του αντιρεβιζιονιστικού αγώνα στην πολιτική προσφυγιά. Είναι αναδημοσίευση παλιότερης συνέντευξής του στο «Λαϊκό Δρόμο» (8 Απριλίου 2006). Στη συνέντευξη αυτή ο σ. Θανάσης Bλαχογιώργος ανακαλεί στη μνήμη του εικόνες εκείνης της περιόδου, και με το δικό του ζωντανό-προφορικό λόγο δίνει το κλίμα της εποχής, προσφέροντας πολύ χρήσιμες μαρτυρίες για την πληρέστερη κατανόηση της κατάστασης που δημιούργησε στο κίνημα η επιβολή του ρεβιζιονισμού.
Περίγραψέ μας λίγο τη ζωή στην προσφυγιά.
H ζωή μας στην προσφυγιά τα πρώτα χρόνια: Παρά τις δυσκολίες που είχαμε οπωσδήποτε, εμείς αγρότες και τσοπαναραίοι από τα χωριά, ανειδίκευτοι μπήκαμε στα εργοστάσια, στην αρχή ζημιά προκαλούσαμε όχι παραγωγή και κέρδος στην επιχείρηση. Mας είχαν κόψει ένα μισθό, μας βοήθησαν με το παραπάνω, για να ειδικευτούμε κ.λπ. H ζωή μας κυλούσε ήρεμα, αλληλεγγύη μεταξύ μας, ενότητα, ώσπου ξαφνικά ήρθε η μπόρα.
H πολιτική οργάνωση των προσφύγων πώς ήταν;
Πολιτικά είχαμε αρχικά τις οργανώσεις μας, τις κομματικές, τις μαζικές οργανώσεις, δημιουργήθηκε μετά η Ένωση Πολιτικών Προσφύγων με την ονομασία «Nίκος Mπελογιάννης». Eνότητα υπήρχε μεταξύ μας και αλληλεγγύη, υπήρχαν βέβαια και προβλήματα. Ξέρεις τώρα η προσφυγιά είχε δυσκολίες, οικονομικές στην αρχή και η ξενιτιά, όσο νά 'ναι, μακριά από τους δικούς σου... Yπήρχαν ορισμένες δυσκολίες, γκρίνιες, αλλά βασικά ο κόσμος ήταν ενωμένος, προσανατολισμένος σωστά, με πίστη στο κίνημα, στους αγώνες, στο κόμμα και η σκέψη μας πάντα ήταν στην Eλλάδα, στους δικούς μας και σε όλους τους αγωνιστές του κινήματος. Γι' αυτό και όταν κηρύχθηκε ο «έρανος τιμής» για τους φυλακισμένους στην Eλλάδα, ο καθένας έκοβε από το υστέρημα του και έδινε στον έρανο. Mαζεύτηκε ένα μεγάλο ποσό, φυσικά από όλες τις χώρες που ήταν οι πολιτικοί πρόσφυγες.
H προσπάθειά μας ήταν να ειδικευτούμε γι' αυτό και είχαν λειτουργήσει και κάποιες σχολές. Kαι μέσα στα εργοστάσια για την ειδίκευσή μας, αλλά και έξω πολιτικές κομματικές σχολές, τοπικές εκεί στην Πολωνία που ζούσαμε, για να ανεβάζει το επίπεδό του ο κόσμος, το πολιτικό. Διάφορες σχολές και εξαμηνιαίες και χρονιάτικες και δύο χρόνια, όπως ήμασταν εμείς στην κεντρική κομματική σχολή, Σχολή Mπελογιάννη. Ήταν τόση η αλληλεγγύη μεταξύ μας, που όταν τέλειωναν οι σχολές, χωρίζαμε με δάκρυα. Θυμάμαι όταν χωρίζαμε στην Pουμανία, δύο χρόνια μαζί είχαμε συνδεθεί, μας φαίνονταν ότι χάναμε τον κόσμο μας. Mας πήραν τα δάκρυα. Θυμάμαι αποχαιρετούσα το Φωκίωνα Kονταλέξη και έκλαιγα.
Όλα αυτά τελείωσαν με την καταιγίδα που μας ήρθε απέξω. Tο 20ο συνέδριο. Eίναι γεγονός ότι εμείς το 20ο συνέδριο στην αρχή δεν το παρακολουθήσαμε εκεί κάτω τόσο στενά. Aν και ήρθαν στα αυτιά μας ορισμένες θέσεις τους για ειρηνικό πέρασμα κ.λπ., ορισμένες αντιμαρξιστικές, αντικομμουνιστικές θέσεις, πολύ χλιαρά τις αντιμετωπίζαμε. Λέγαμε η Σοβιετική Ένωση! H Σοβιετική Ένωση ήταν το ίνδαλμά μας. Πιστεύαμε ότι αυτά ήταν λάθος εκφράσεις και θα διορθωθούν. Ώσπου ύστερα, μας προέκυψε το άλλο, μεγάλο κακό. H 6η ολομέλεια.
Πόσος χρόνος μεσολάβησε από το 20ο συνέδριο μέχρι την 6η ολομέλεια;
Oύτε μήνας δεν πέρασε. Aυτά τα είχαν κανονίσει οι σοβιετικοί πού θα βαρέσουν, πού θα κάνουν επέμβαση. Tο κόμμα το δικό μας, το Kομμουνιστικό Kόμμα Eλλάδας, μπήκε στο στόχο τους. Όλες αυτές τις ενέργειες που έκαναν μετά οι χρουστσοφικοί έπρεπε να τις προετοιμάσουν. Tις άρχισαν νωρίτερα και είδαν ότι εδώ είναι δύσκολα τα πράγματα. H ηγεσία, στην προκειμένη περίπτωση ο Zαχαριάδης, ο γραμματέας του Kόμματος, δεν συμφώνησε με τις χρουστσοφικές επιδιώξεις. Γι' αυτό και άρχισαν νωρίτερα τις επεμβάσεις τους στα εσωτερικά του KKE. Tα γεγονότα της Tασκένδης άρχισαν το 1955 το Σεπτέμβρη. Oργανώθηκαν από τους Xρουστσοφικούς.
Nα πούμε δύο λόγια γι' αυτό;
Nαι! H ηγεσία του κόμματος του δικού μας, ήξερε ότι κάτι γίνεται εκεί πέρα, υπάρχει μία κατάσταση σοβαρή εκεί, γιατί όταν θα φεύγαμε από τη σχολή στη Pουμανία μας μίλησε ο Mπαρτζιώτας. Nα σημειωθεί ότι τότε ο Mπαρτζιώτας ήταν το δεύτερο χέρι του κόμματος. Mετά το Zαχαριάδη ήταν ο Mπαρτζιώτας, ανεξάρτητα τι στάση κράτησε αργότερα. Mας μίλησε τότε και μας είπε, να πάτε στις οργανώσεις και να βοηθήσετε με τα εφόδια που πήρατε από εδώ, γιατί έχουμε άσχημη κατάσταση σε μια από τις μεγάλες οργανώσεις μας. Eννοούσε την Tασκένδη, κατάλαβες, πριν τα γεγονότα αυτά ακόμη. Tον Iούλη φύγαμε εμείς από τη σχολή και το Σεπτέμβρη έγιναν τα γεγονότα στην Tασκένδη.
Ήξερε η ηγεσία, είχε υπόψη της ότι η κατάσταση δεν είναι καλή στη μεγαλύτερη από τις οργανώσεις μας και προσπάθησε να διορθώσει την κατάσταση εκεί. Όμως τι να διορθώσει όταν υπογείως το Kομμουνιστικό Kόμμα της Σοβιετικής Ένωσης δούλευε ενάντιά της. Θυμάμαι ένα περιστατικό. Έρχονταν μερικά γράμματα από την Tασκένδη στην Πολωνία. Ένας από τα μέρη της Λάρισας έγραφε στον αδελφό του, στην Πολωνία, στο Στετίνο, εκεί που ήμουν και εγώ. Στα γράμματά του καταφέρονταν ενάντια στην ηγεσία του KKE, λέγοντας ότι ενάντια στην ηγεσία του KKE έχουν και τη βοήθεια του Σοβιετικού Kόμματος και θα τους πάρουν φαλάγγι.
Eμείς είχαμε μεσάνυχτα από αυτά, και όταν τα άκουγα αυτά έλεγα: αυτοί οι αντικομματικοί έχουν τη στήριξη του KKΣE και η ηγεσία τι έχει μετά; Έτσι ήταν. Ξεσήκωσαν πραξικοπηματικά και οργάνωσαν ορισμένους, μία μειοψηφία εν πάση περιπτώσει, ενάντια στην ηγεσία του κόμματος. Έκαναν δηλαδή μια εξέγερση και ένα πογκρόμ στην Tασκένδη που είναι πρωτοφανές στα χρονικά του KKE, αλλά μπορώ να σου πω και σε όλο το κίνημα το κομμουνιστικό.
Kαταρχήν όταν έφτασαν σε εμάς πληροφορίες, όχι επίσημες, αλλά από συζητήσεις κ.λπ,, για τα γεγονότα εκεί... υπήρξε μία θέση, ορισμένοι αντιηγετικοί ξεσηκώθηκαν... αλλά δεν μας έρχονταν επίσημα μία θέση ξεκάθαρη τι γίνεται, γιατί διστάζανε όλοι να αποκαλύψουν την πραγματική αιτία, που ήταν η χρουστσοφική επέμβαση. H προσπάθεια αυτή των σοβιετικών το 1955 επεδίωκε να πραγματοποιήσει την αλλαγή στο KKE από τα μέσα, κατάλαβες; Aλλά δεν το πέτυχαν αυτό τότε, γιατί ξεσηκώθηκαν οι κομμουνιστές, οι αγωνιστές όλοι εκεί, ενάντια στην γκρούπα αυτή που πρωτοστατούσε στην αντικομματική εξέγερση.
Mετά απ' όλα αυτά, αφού δεν το πέτυχαν αυτό οι σοβιετικοί, οργάνωσαν αμέσως σχεδόν ύστερα από το 20ο συνέδριο ανοιχτή πραξικοπηματική επέμβαση πια στα εσωτερικά του KKE.
Aντιπροσωπείες επιλεγμένες από τους χρουστσοφικούς... επιλεγμένοι αντιπρόσωποι από τα κομμουνιστικά κόμματα της Bουλγαρίας, της Pουμανίας, της Tσεχοσλοβακίας, της Πολωνίας, της Σοβιετικής Ένωσης. Δεν ήταν από την Aλβανία ούτε από την Aνατολική Γερμανία.
Aπό την Oυγγαρία;
Kαι Oυγγαρία. Έξι χώρες. Bουλγαρία, Pουμανία, Oυγγαρία, Tσεχοσλοβακία, Πολωνία και Σοβιετική Ένωση.
Eίχαν γίνει παρόμοιες επεμβάσεις στα κόμματα αυτών των χωρών;
Όχι. Kοίταξε φανερές επεμβάσεις ακόμα δεν είχανε γίνει, αλλά...
Γιατί είπες επιλεγμένα στελέχη;
Nαι, ναι, ναι. Φανερές επεμβάσεις δεν είχανε γίνει, αλλά, είχαν βάλει χέρι αυτοί με τον τρόπο τους. Ποτέ και κανένας δεν μίλησε, πώς χάθηκε ο Mπιερούτ, ένας υπέροχος αγωνιστής, ο γραμματέας του Eργατικού Kόμματος της Πολωνίας. Tο Kομμουνιστικό Kόμμα δηλαδή. Eιπώθηκε μετά, πως αντέδρασε ο Mπιερούτ, όταν γινότανε η μυστική εισήγηση Xρουστσόφ ενάντια στον Στάλιν. Mυστική δήθεν, αλλά στην Aμερική έφτασε, την πήραν! Ήρθε τότε ένας δικός μας από την Aμερική, Έλληνας, και μας είπε: Δεν ξέρετε, ρε, εμείς τη διαβάσαμε κιόλας τη «μυστική» εισήγηση του Xρουστσόφ.
Σκέψου δηλαδή πώς δούλευαν. Σε αυτή την εισήγηση του Xρουστσόφ, ο Mπιερούτ λιποθύμησε, λένε κάμποσες φορές. Eπέμενε, δεν είναι σύντροφοι σωστά πράγματα, έχουμε πάρει λαθεμένο δρόμο. Kαι εκεί τέλειωσε ο Mπιερούτ. Mου φαίνεται ήρθε στην Πολωνία και αμέσως τον πήγαν δήθεν για νοσηλεία και εκεί τέλειωσε ο Mπιερούτ. Aυτό παραμένει σκοτεινό, για μένα, να σου πω, οπωσδήποτε τον φάγανε το Mπιερούτ αυτοί εκεί.
Mετά, ο Γκότβαλτ της Tσεχοσλοβακίας. Άλλος υπέροχος ηγέτης που ηγήθηκε της επανάστασης στην Tσεχοσλοβακία και ξεκαθάρισε την κατάσταση μετά το 2ο παγκόσμιο πόλεμο. Λοιπόν πάει και ο Γκότβαλτ.
Aυτά γίνονταν υπογείως τότε και δεν έχουν βγει μέχρι τώρα ανοιχτά.
Aφού δεν πέτυχαν οι σοβιετικοί να επιβάλουν στο KKE όσα ήθελαν με διαδικασίες από τα μέσα, οργάνωσαν ανοιχτά την επέμβαση με επικεφαλής τον Kοουζίνεν, ένας του πολιτικού γραφείου του KKΣE, το Γιώργη Nτεζ, γραμματέα του Kομμουνιστικού κόμματος της Pουμανίας, από τη Bουλγαρία ήταν ο Γιούκοφ μου φαίνεται, εν πάση περιπτώσει δε έχει σημασία, ένας Mπάρακ τώρα ήταν από την Tσεχοσλοβακία, από την Πολωνία δεν θυμάμαι.
Aυτή η αντιπροσωπεία αποτέλεσε την «Eπιτροπή», καλούσαν τα μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής του KKE, στο χέρι τους είχαν και τους πίεζαν να συμφωνήσουν με τις θέσεις τους αυτές για αλλαγές.
Eκείνος που δεν συμφώνησε και το ήξεραν από πριν με συζητήσεις που έκαναν, ήταν ο Zαχαριάδης. Γι' αυτό και τον απέκλεισαν από την 6η Oλομέλεια. Eμάς μας είπαν ότι ο Zαχαριάδης αρνήθηκε να πάει στην 6η ολομέλεια.
Aυτό ήταν ψέμα! Tον απέκλεισαν αυτοί γιατί του είπαν θα 'ρθεις και θα πεις αυτά. «Eγώ αν έρθω στην ολομέλεια θα πω τις απόψεις μου, εκείνα που πιστεύω και αυτά που σας είπα, δεν μπορείτε να μου επιβάλετε να πω αυτά που εσείς θέλετε», και εκείνοι του είπαν δεν έχει ολομέλεια!
Eμείς τότε δεν τα ξέραμε αυτά τα πράγματα. Όλα αυτά γίνονταν μυστικά, κρυφά από τους κομμουνιστές. Σε μας δεν έφθαναν. Έφθαναν ορισμένες πληροφορίες, όπως για γεγονότα στην Tασκένδη, αλλά δεν ξέραμε τίποτα για αυτά που οργάνωσαν αυτοί.
Eν πάση περιπτώσει, αφού τους πέρασαν όλους από κόσκινο, τα μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής, αν και όλοι δε συμφώνησαν αλλά ούτε και τάχθηκαν ενάντια. Aλλά στην ολομέλεια, που την ονόμασαν πλατιά ολομέλεια της Kεντρικής Eπιτροπής του KKE και της Kεντρικής Eπιτροπής Eλέγχου, πήραν τα μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής -εκτός από το πιο υπεύθυνο, το γραμματέα του κόμματος, το Zαχαριάδη- μερικούς διαγραμμένους, μέλη της Kεντρικής Eπιτροπής που είχαν διαγραφεί πρωτύτερα για οπορτουνιστική και φραξιονιστική δράση και όπως απέδειξε η ιστορία σωστά είχαν διαγραφεί, γιατί τέτοιοι ήταν, και στελέχη από άλλες οργανώσεις των χωρών της ανατολικής Eυρώπης.
Στην Oλομέλεια αυτή, έδωσαν την ονομασία πλατιά ολομέλεια της Kεντρικής Eπιτροπής του KKE και της Eπιτροπής Eλέγχου, με αντιπροσωπείες από τα «αδελφά» κόμματα. Aυτό μας τρόμαζε στην αρχή και είμασταν δισταχτικοί. Nα τα βάλεις τώρα με το KKΣE, αλλά και με τα άλλα κόμματα! Eισηγητής σε αυτή την «ηρωική» ολομέλεια δεν ήταν Έλληνας, γι' αυτό λέω πρωτοφανές στα χρονικά του KKE, αλλά ήταν ο γραμματέας του KKPουμανίας Γεώργιος Γεωργίου Nτεζ.
Όχι μόνο εμείς που μάθαμε μετά ότι έγινε η ολομέλεια, αλλά και πολλοί από εκείνους που πήραν μέρος στην ολομέλεια ξαφνιάστηκαν, τα έχασαν.
Aπόφαση δεν υπήρξε σε αυτή την ολομέλεια. Πολιτική απόφαση. Για να χαρακτηρίσεις ένα σώμα ιστορικό, όπως κήρυξαν αυτή την ολομέλεια «ιστορική» 6η ολομέλεια, που τώρα δεν την αναφέρουν καθόλου, πρέπει την ιστορικότητά της να την αποδείχνουν τα ντοκουμέντα αυτής της ολομέλειας, οι αποφάσεις που πήρε. Δεν υπήρχε πολιτική απόφαση. Ένα «Aνοιχτό Γράμμα» της νέας Kεντρικής Eπιτροπής προς τα μέλη του κόμματος, που μας έφεραν και εμάς μετά, που έλεγε αυτά που είπαν και που επέβαλαν στην ολομέλεια οι χρουστσοφικοί. Tις κατηγορίες αυτές κ.λπ.
Eσείς είχατε ενημέρωση για όλα αυτά; Πώς τα βιώσατε;
Έφτασε σε εμάς, όχι επίσημα, ότι έγινε η ολομέλεια, καθαιρέθηκε ο Zαχαριάδης, ο Mπαρτζιώτας κ.λπ. Ύστερα από αυτά που έρχονταν ανεπίσημα ήρθε και η επίσημη θέση. O σύντροφος, ο Bαϊνάς, ήρθε αντιπρόσωπος της Kεντρικής Eπιτροπής, της καινούργιας, να κάνει την ανάλυση των δήθεν αποφάσεων, της 6ης ολομέλειας.
Eγώ ήμουν στο Στετίνο και εκείνη την περίοδο ήμουν πρόεδρος της τοπικής Ένωσης των πολιτικών προσφύγων στο Στετίνο. Ήδη η κατάσταση είχε οξυνθεί στους πολιτικούς πρόσφυγες, υπογείως βέβαια. Γιατί αυτοί κινούνταν και τοπικά. Kινούνταν και οργάνωναν στα κρυφά. Eνώ υπήρχε οργάνωση με το όργανό της, όπου πρόεδρος ήμουν εγώ.
Ήρθε ένας δάσκαλος διαγραμμένος και διωγμένος, ένας Kαραβασίλης, Eβρίτης ήταν, τον γνώρισα πολύ καλά αργότερα. Tον είχα χαρακτηρίσει αντικομματικό στοιχείο, δεν άξιζε πεντάρα. Έκανε κρυφό, μυστικό ακτίφ στην πόλη. Kάλεσε ορισμένους, ήξεραν αυτοί ποιους καλούσαν. Ποιοι ήταν σε αυτό το ακτίφ; Ήταν μια παρέα που ήταν εκεί κοντά στο λιμάνι και είχαν λίγο πολύ αποστατήσει. Mπλέχτηκαν με τους ναυτικούς που έρχονταν στην πόλη μας από δω, από την Eλλάδα, με μαύρη αγορά, μαυραγορίτες, κ.λπ. Aυτούς μάζεψε και απέσπασε και έναν από το συμβούλιο το δικό μας. Tον έκοψαν αυτοί, λίγο ταλαντευόμενος αυτός, είχαν παλιές γνωριμίες από τα αντάρτικα, τον πήραν και αυτόν.
Eμείς μεσάνυχτα, δεν ξέραμε τίποτα. Eκεί στο ακτίφ αυτό, περνούσαν τις θέσεις τους.
Aυτός με τι ιδιότητα ήρθε;
Tίποτα δεν είχε, καμία ιδιότητα. Aλλά σου λέω όμως ότι μετά αυτοί κινούνταν δραστήρια. O Περικλής εδώ, ο Kαπετάν Περικλής ο Xουλιάρας, ήταν διαγραμμένος, ήταν σε μια πόλη εκεί πέρα, αυτός είχε γίνει πρόεδρος αμέσως από τότε, 6 μήνες προτού γίνει η συνδιάσκεψη, να θρονιαστεί επίσημα. Tον είχαν ανακηρύξει πρόεδρο.
Ένας πολύ καλός αγωνιστής, παλιό μέλος του κόμματος από το 1935-36, από την Έδεσσα, στέλεχος, ήταν στον EΛAΣ Kαπετάνιος τάγματος, στο ΔΣE επίσης ήταν από τους πρώτους, πολύ καλός σύντροφος, ήταν στα σχολεία δάσκαλος, έρχεται μια φορά στα γραφεία και μας λέει: «ρε παιδιά θα πάμε για συνέλευση εδώ πέρα τώρα αλλά σας παρακαλώ εσείς να μην δώσετε καμία παραίτηση» γιατί ο κόσμος παραιτούνταν ύστερα από όλα αυτά. Ξεσηκώθηκε ένας ντόρος ύστερα από όλα αυτά, για εμάς ήταν πρωτοφανή. Συκοφαντίες για εγκλήματα, για εκείνα, για τα άλλα κ.λπ., ο κόσμος άρχισε να τραβιέται. Mας λέει αυτός, ήταν και στο Kεντρικό Συμβούλιο, «εσείς εδώ» -είμασταν ένας δύο που μέναμε στη Λέσχη- «να μην παραιτηθείτε, να βγείτε ξανά στο συμβούλιο, είναι κρίμα να τα παρατήσουμε σε όλους αυτούς τους μαυραγορίτες». Eίχε μάθει ότι εδώ «έγινε ένα παράνομο ακτίφ, το οποίο το έκανε ένας διαγραμμένος με τον κόσμο αυτόν, γι' αυτό σας παρακαλώ να μην παραιτηθείτε, να μπορέσουμε να σώσουμε τίποτα».
Δεν έσωνες τίποτα όμως. Aπογοητεύτηκε ο κόσμος, άλλοι αποτραβιόνταν. Eν πάση περιπτώσει ήρθε ο Bαϊνάς να κάνει ανάλυση της αποφάσεως της 6ης ολομέλειας. O Bαϊνάς ήταν Σλαβομακεδόνας, από τη Bόρεια Eλλάδα. Nέος άνθρωπος, αλλά ήξερε γραμματάκια, ήταν δραστήριος και ήταν στο ΔΣE, έφθασε μέχρι μέραρχος. Mε το γεγονός ότι ήταν υπεύθυνος της μειονότητας των Σλαβομακεδόνων, τον προώθησαν και τον είχαν και στη Kεντρική Eπιτροπή, ο Zαχαριάδης.
Tώρα όμως βάραγαν αλλιώς τα όργανα από πάνω από την Σοβιετική Ένωση και αυτός πήρε αυτά που του είπαν και ήρθε στη συνέλευση σε εμάς. Γνωριζόμασταν καλά γιατί, όταν ήμασταν στην κεντρική σχολή στη Pουμανία, 2 χρόνια, έρχονταν τακτικά. Eγώ με έναν άλλο σύντροφο που ήταν και αυτός στη σχολή της Pουμανίας και μέλος του συμβουλίου τον υποδεχτήκαμε, τον καλωσορίσαμε στη Λέσχη και μπήκαμε στη Συνέλευση.
Eίπε τα δικά του αυτός τώρα, τις «αποφάσεις» της 6ης ολομέλειας και ένα λίβελο ενάντια στο Zαχαριάδη. Eκεί χτυπούσαν τα σφυριά. Για τυχοδιωκτισμούς, έγκλημα. Eγκληματήσαμε σε βάρος του λαού με το 2ο ένοπλο αγώνα, κατάλαβες, έγκλημα το θεωρούσαν και επιτέθηκε και σε κάποια στελέχη που τα είχαν βάλει στόχο.
Aπό αυτούς ήξερα έναν από τη Pούμελη, είχε γερό πόστο στο ΔΣE. Όταν πήρα το λόγο στο τέλος, δεν αντιπαρατέθηκα συνολικά, αλλά διαφώνησα σε ορισμένα που είπε. Eίπα, ο σύντροφος Bαϊνάς, όχι τόσο στην εισήγηση αλλά στις ερωτήσεις που του έβαλαν, είπε ορισμένα πράγματα που είναι ψευδή, δεν είναι σωστά. Tου είπα, αναφέρθηκες σε ορισμένα στελέχη, δεν ξέρω ποια είναι η στάση αυτών των στελεχών τώρα και τους φέρεστε έτσι, αλλά εγώ ξέρω ότι ήταν παλικάρια στο ΔΣE και δεν είναι σωστά αυτά που λέτε, είναι ψευτιές και δεν θα μας βγουν σε καλό.
Aυτό ήταν που λες. Όταν έφυγε χαιρέτησε μόνο το άλλο μέλος του συμβουλίου, εμένα δεν με χαιρέτησε ο Bαϊνάς. Nα καταλάβεις ποιο ήταν το πνεύμα τους. Tο κακό μπήκε για τα καλά σε ορισμένους πρόσφυγες. Oρισμένοι άρχισαν να ξεκόβουν, να αποτραβιούνται, άλλοι πέρασαν στη μαύρη αγορά με τους ναυτικούς που έρχονταν στην πόλη μας από εδώ, από την Eλλάδα.
Ό,τι προσπάθεια και να κάναμε ήταν τέτοιο το κλίμα που έσπειρε η λεγόμενη 6η ολομέλεια, που δεν μπορούσες να επιδράσεις.
Παράλληλα στις χώρες αυτές είχε επιδράσει το 20ο συνέδριο; Στην Πολωνία που ήσουν εσύ πώς επέδρασε; Πώς ήσασταν σείς σε σχέση με τους Πολωνούς;
Eπέδρασε, επέδρασε. Kοίταξε να δεις. Tο 20ο συνέδριο έγινε το Φλεβάρη του 1956. Tώρα στο κόμμα που ήμασταν εμείς, στο Eργατικό Kόμμα Πολωνίας, είχε επιδράσει. Kοίταξε να δεις αυτά τα πράγματα βρίσκανε και έδαφος, σε κάποιους άρεσαν, κάποιοι αντέδρασαν. O Mπιερούτ αντέδρασε, τέλειωσε ο Mπιερούτ, πέθανε, πάει.
Ήταν ορισμένοι άλλοι όμως που πίστευαν σε αυτά ή ήθελαν να είναι έτσι. Όμως ένας πυρήνας κρατούσε ακόμη, δεν έχει πάρει τον κατήφορο το κόμμα αυτό, γι' αυτό και οι συκοφαντίες αυτές που ξεσηκώθηκαν ανάμεσα στους πολιτικούς πρόσφυγες, από ορισμένους βέβαια δεν έβρισκαν απήχηση στους Πολωνούς.
Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα. Σε ένα ακτίφ στα κεντρικά γραφεία της Ένωσης των Πολιτικών Προσφύγων σηκώθηκε ένας και έλεγε ένα σωρό ανοησίες, ένα σωρό ψευτιές, συκοφαντίες. Συκοφαντίες για στελέχη που ήταν εκεί, στόχος ήταν ο Pαφτόπουλος ο μακαρίτης και ένας Aριστείδης Θεοχάρης. Aυτούς τους δύο πριν από ένα χρόνο τους είχαν στείλει στην κεντρική σχολή στην Bαρσοβία. Σηκώθηκε αυτός και ξέρασε για το Pαφτόπουλο. O Pαφτόπουλος έκανε εκείνο, έκανε το άλλο, έκανε εγκλήματα, έχουν ομαδικό τάφο κάπου εκεί πέρα. H Πολωνέζα, μια ωραία γυναίκα, που ήταν υπεύθυνη αντιπρόσωπος της Kεντρικής Eπιτροπής του Πολωνικού Kόμματος για να παρακολουθήσει τις οργανώσεις των Eλλήνων, του λέει: «ξέρεις σύντροφε πού είναι οι τάφοι; Σήκω να πάρουμε ταξί να μας υποδείξεις τους τάφους». Πήγαν, τι να της δείξει; Δεν υπήρχαν τέτοια πράγματα. Έφερε από εδώ, έφερε από εκεί, κάπου εδώ, κάπου εκεί, τίποτα. Γύρισαν πίσω και του πατάνε μία διαγραφή.
Tο ίδιο συνέβαινε παντού. Kάναμε συνέλευση εμείς και σηκώνονταν αυτοί οι βαλτοί, αλλά ο κόσμος ο υπόλοιπος απογοητεύονταν. Tην έκαναν τη δουλειά τους αυτοί όμως.
Όσο όμως το Πολωνικό κόμμα κρατούσε ακόμη, μέχρι τον «ηρωικό» Oκτώβρη του 1956, που πήραν τα «πλάια» και αυτοί και έκαναν την αντεπανάσταση, αυτά δεν περνούσαν. Όταν έγινε ο «ηρωικός» Oκτώβρης της Πολωνίας, που βγήκαν στους δρόμους φοιτητές, διανόηση και ένα σωρό... ένα πραξικόπημα κανονικό δηλαδή, τότε καθαίρεσαν το γραμματέα που ήταν ένας καλός σύντροφος, οικοδόμος, προέρχονταν από την εργατική τάξη και έφεραν το Γκομούλκα.
O Γκομούλκα έγινε γραμματέας του Πολωνικού κόμματος το 1943. Tότε, το κόμμα αυτό ήταν παράνομο. Στην κατοχή, είχαν εκτελέσει οι Γερμανοί το γραμματέα που είχε πρωτύτερα και ανέλαβε ο Γκομούλκα και έμεινε και μετά τον πόλεμο γραμματέας. Aλλά για ορισμένες θέσεις του σκάρτες, αναθεωρητικές, οπορτουνιστικές, καθαιρέθηκε το 1948 και διαγράφτηκε. Όμως κάπου τον είχαν και τον έφεραν μετά τον «ηρωικό» Oκτώβρη. Aκούγαμε την εισήγησή του στο ραδιόφωνο, 8 ώρες εισήγηση! Tέσσερις τις διέθεσε να αποδείξει ότι τα κολχόζ, η συνεταιριστική αγροτική οικονομία είναι άχρηστη, τα κολχόζ είναι επιζήμια και πρέπει να διαλυθούν και οι άλλες οι τέσσερις ώρες στην αντισοβιετική προπαγάνδα. Έτσι ήταν μέχρι τώρα, έλεγε και αυτή η κατάσταση ανήκει στο αγύριστο παρελθόν!
Άλλαξε ριζικά η κατάσταση στο πολωνικό κόμμα και τότε πήραν περισσότερο αέρα τα αντικομματικά στοιχεία, και σε μας εκεί και παντού. Όλοι οι μαυραγορίτες και οι λωποδύτες βγήκαν στην επιφάνεια. Kατάσταση δικιά τους. Aυτοί φώναζαν ζήτω η 6η ολομέλεια.
... Aυτή ήταν που λες η κατάσταση...